Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Yavrulama İzlenimi

Filial İmprinting

Tanım

Yenidoğan veya kuluçkadan yeni çıkmış yavruların, yaşamlarının kritik bir evresinde ilk gördükleri hareketli nesneye ya da canlıya karşı güçlü bir sosyal bağ geliştirmesi ve onu ebeveyn olarak benimsemesi süreci.

Örnek Vaka / Uygulama

Laboratuvar ortamında kuluçkadan çıkarılan gri kaz yavrularının, insan araştırmacının hareket eden botlarını anne olarak benimsemesi ve sürekli onun arkasından yürüyerek başka hiçbir canlıya yaklaşmaması.

Derin Analiz

Etoloji ve gelişimsel psikoloji ekseninde ele alınan yavrulama izlenimi, klasik öğrenme kuramlarından keskin bir şekilde ayrılır çünkü ödül-ceza mekanizmalarına dayanmaz. Lorenz'in kazlar üzerindeki öncü çalışmaları, bu sürecin doğuştan gelen hassas veya kritik bir zaman penceresine (critical period) sıkıştığını göstermiştir. Bu pencere kapandıktan sonra öğrenme gerçekleşmez. Nörobiyolojik düzeyde, bu erken dönem hızlı öğrenme süreci, ön beyin yapılarındaki belirli nöral devrelerin (örneğin evcil kuşlardaki intermediate medial hyperstriatum ventrale - IMHV) erken görsel uyaranlarla kalıcı olarak modifiye edilmesine dayanır. Canlının ilerleyen yaşlardaki cinsel tercihini de şekillendirdiği için 'şablon oluşturma' işlevi görür.

Etimoloji

Latince 'filius' (oğul/evlat) kelimesinden türetilen 'filial' sıfatı ile Alman etolog Oskar Heinroth'un kazandırdığı ve Konrad Lorenz'in popülarize ettiği 'Prägung' kavramının İngilizce karşılığı olan 'imprint' (damgalamak, iz bırakmak) fiilinin birleşiminden oluşur.

Karıştırmayın

Klasik koşullanma ve bağlanma kuramı (attachment theory); klasik koşullanma sürekli pekiştireç gerektirirken, izlenim tek bir maruz kalma ile kalıcı hale gelir ve bağlanma genellikle memelilerde daha uzun bir sürece yayılırken izlenim alt etkenli kuşlarda ani gerçekleşir.

Keşfetmeye Devam Edin

Kritik Dönem

Critical Period

Organizmanın yaşam döngüsünde, belirli çevresel uyaranlara karşı en yüksek duyarlılığa sahip olduğu ve bu pencere kaçırıldığında ilgili işlevin normal olarak kazanılamadığı hassas gelişim evresi.

İncele

Etoloji

Ethology

Hayvan davranışlarını, öncelikli olarak doğal yaşam ortamlarında evrimsel ve uyumsal bağlamda inceleyen karşılaştırmalı biyoloji alt dalıdır.

İncele

Bağlanma Kuramı

Attachment Theory

Bebekler ile birincil bakım verenleri arasında evrimsel temelli yakınlık arayışı ve duygusal bağ kurma süreçlerini inceleyen, bireyin yaşam boyu duygu düzenleme kapasitesini şekillendiren kapsamlı gelişimsel kuram.

İncele