A-B-A-C-A Deseni
A-B-A-C-A Design
Tanım
Tek denekli araştırmalarda, başlangıç, birinci müdahale, başlangıca dönüş, ikinci müdahale ve tekrar başlangıca dönüş olmak üzere beş ardışık aşamadan oluşan deneysel desen.
Örnek Vaka / Uygulama
Kronik bir otizm vakasında, yıkıcı davranışları azaltmak için kullanılan iki farklı pekiştireç stratejisinin (B: Sosyal övgü, C: Token ekonomisi) etkinliğini inceleyen bir araştırmada, önce 1 haftalık gözlem (A), ardından sosyal övgü (B), tekrar gözlem (A), ardından token ekonomisi (C) ve son olarak tekrar gözlem (A) aşamaları sırasıyla uygulanarak davranış değişiklikleri kaydedilir.
Derin Analiz
A-B-A-C-A deseni, tek denekli deneysel araştırmalarda iç geçerliliği artırmak ve farklı müdahalelerin bağımlı değişken üzerindeki etkilerini ayrıştırmak için kullanılan gelişmiş bir zaman serisi stratejisidir. İlk 'A' evresi müdahalesiz temel çizgiyi (baseline) temsil ederken; 'B' evresi ilk müdahalenin uygulanmasını, aradaki ikinci 'A' evresi ise müdahalenin geri çekilerek etkisinin sönmesini veya başlangıç seviyesine dönülmesini sağlar. 'C' evresi, önceki müdahaleden farklı yeni bir manipülasyonun devreye sokulduğu aşamadır ve son 'A' evresi de bu ikinci müdahalenin etkisini izole eder. Bu yapı, hem ilk müdahalenin etkisinin tekrarlanabilirliğini hem de iki farklı müdahale türünün (B ve C) aynı denek üzerindeki göreceli etkinliklerinin karşılaştırılmasını sağlar. Ancak ardışık etkiler (sequence effects) ve taşıma etkileri (carryover effects) gibi metodolojik sınırlılıklar veri yorumlanırken göz önünde bulundurulmalıdır.
Etimoloji
Latince 'designare' [işaretlemek, tasarlamak] fiilinden türetilen deneysel model terimi olup, dizideki ardışık aşamaları temsil eden harflendirme protokolünden (A, B, C) türetilmiştir.
Karıştırmayın
A-B-A-B deseni (yalnızca tek bir müdahalenin etkisinin tekrarlanmasını test eder, ikinci bir farklı müdahale içermez) ve Basit A-B deseni (nedensellik çıkarımı yapmak için yetersizdir, kontrol evreleri eksiktir).