Amaçlı Psikoloji
Purposive Psychology
Tanım
Organizmaların davranışlarının temelinde bilinçli amaçların yattığını ve bu amaçların davranışı motive edip organize ettiğini savunan psikolojik yaklaşım.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikoloji laboratuvarında klasik bir labirent deneyinde, farenin sadece peyniri yemek için değil, labirentin genel haritasını zihinsel olarak kodlamak (bilişsel harita) amacıyla hareket ettiğini gözlemleyen bir araştırmacının, davranışı mekanik uyaranlarla değil, organizmanın içsel hedefiyle açıklaması.
Derin Analiz
Amaçlı psikoloji, Edward C. Tolman ve William McDougall gibi öncülerin çalışmalarına dayanan, klasik ve edimsel koşullamanın mekanik uyaran-tepki (U-T) indirgemeciliğine bir reaksiyon olarak doğmuştur. Bilişsel bilimlerin ve modern bilişsel psikolojinin temellerini atan bu ekol, insan ve hayvan davranışının amaca yönelik (teleolojik) doğasını vurgular. Organizmanın pasif bir uyarı alıcısı değil, çevresini aktif olarak araştıran, bilişsel haritalar oluşturan ve hedefe ulaşmak için stratejiler geliştiren bilinçli bir özne olduğunu öne sürer. Nörobilimsel bağlamda, bu yaklaşım prefrontal korteksin yürütücü işlevleri, niyetlenme devreleri ve dopaminerjik ödül-beklenti sistemleriyle doğrudan ilişkilendirilir.
Etimoloji
Latince 'proponere' (öne sürmek, tasarlamak) fiilinden türetilen İngilizce 'purpose' (amaç, maksat) sözcüğü ile Yunanca 'psychologia' (ruh bilimi) teriminin birleşiminden meydana gelmiştir.
Karıştırmayın
Davranışçılık (Behaviorism) ile karıştırılır; ayırt edici fark, amaçlı psikolojinin davranışın ardındaki bilişsel hedefleri ve niyeti merkeze alması, katı davranışçılığın ise zihinsel süreçleri reddetmesidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Amaçlı Davranışçılık
Amaçlı Davranışçılık
Purposive Behaviorism
Davranışların rastgele uyarıcı-tepki zincirlerinden ibaret olmayıp, belirli bir hedefe yönelik olduğunu ve bilişsel haritalar aracılığıyla yönlendirildiğini savunan öğrenme kuramıdır.
İncele
Teleoloji
Teleoloji
Teleology
Olguların, olayların veya zihinsel süreçlerin mekanik nedenlerden ziyade nihai amaçları ve hedefleri doğrultusunda açıklanması gerektiği savunan felsefi ve psikolojik yaklaşım.
İncele
Bilişsel Harita
Bilişsel Harita
Cognitive Map
Bireyin çevresel ilişkileri ve mekansal ipuçlarını zihinsel olarak kodlayarak oluşturduğu, yön bulma ve çevreye uyum sağlamayı mümkün kılan içsel temsil.
İncele
Hormik Psikoloji
Hormik Psikoloji
Hormic Psychology
İnsan davranışının temel belirleyicisinin mekanik uyarılar değil, amaca yönelik içgüdüler ve geleceği öngörme yetisi olduğunu savunan tarihsel psikoloji ekolü.
İncele