Anlatı Teorisi
Narrative Theory
Tanım
Bireylerin yaşam deneyimlerini anlamlandırmak ve kimliklerini yapılandırmak için kullandıkları hikâye yapılarını inceleyen teorik yaklaşım.
Örnek Vaka / Uygulama
Kronik kaygı bozukluğu yaşayan bir danışanın, hayatını 'sürekli felaketlerle sonuçlanan bir başarısızlık öyküsü' olarak kurgulaması ve her yeni durumu bu şablonla filtrelemesi anlatı teorisinin klinik izdüşümüdür. Terapide bu anlatının metaforları çözümlenir ve danışanın baş etme becerilerini içeren alternatif bir 'direnç öyküsü' inşa edilir.
Derin Analiz
Edebiyat eleştirisinden doğan anlatı teorisi, bilişsel bilimler ve klinik psikolojide bireylerin kendi yaşam öykülerini nasıl kurguladıklarını anlamak için kritik bir analitik çerçeve sunar. Bilişsel düzeyde, insan beyni dağınık enformasyon akışını nedensel ve zamansal ardışıklığa sahip hikâyeler yoluyla organize eder. Psikoterapi bağlamında, danışanların kendileri ve dünyaları hakkında kurdukları baskın 'sorunlu anlatılar', onların duygusal tepkilerini ve davranışsal kalıplarını doğrudan belirler. Terapötik müdahaleler, bu katı anlatıların haritalandırılmasını, alternatif bakış açılarıyla zenginleştirilmesini ve bireyin kendi yaşamının aktif yazarı konumuna gelmesini hedefleyen yeniden yazım süreçlerini içerir.
Etimoloji
Latince 'narrare' (anlatmak, hikâye etmek) fiilinden türetilen 'narrativus' kökünden ve Yunanca 'theoria' (bakış, gözlem, inceleme) sözcüğünün birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Söylem analizi (discourse analysis) ile sıklıkla karıştırılır; söylem analizi dilin kullanımındaki sosyal güç ilişkilerini ve yapıları incelerken, anlatı teorisi doğrudan olayların hikâyeleştirilmesine ve öznel anlam yaratma süreçlerine odaklanır.