Aplysia
Aplysia
Tanım
Çok basit bir sinir sistemine ve dev nöronlara sahip olması nedeniyle öğrenme ve hafızanın nörofizyolojik temellerini incelemek için kullanılan bir deniz yumuşakçası cinsi.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında Aplysia'nın solunum sifonuna hafifçe dokunulduğunda solungaçlarını geri çektiği gözlemlenir. Bu dokunma işlemi sürekli tekrarlandığında canlı uyarıcıya alışır (habitüasyon) ve solungaç çekme tepkisini zamanla azaltır; bu davranışsal değişim sinaptik düzeyde salınan nörotransmitter miktarındaki azalmayla açıklanır.
Derin Analiz
Nörofizyoloji ve bilişsel nörobilim alanlarında Eric Kandel'in öncülük ettiği çığır açıcı çalışmalar, Aplysia cinsi deniz tavşanlarının (özellikle Aplysia californica) sinir sistemini model organizma olarak kullanmıştır. Bu organizmaların yalnızca yaklaşık 20.000 nörona sahip olması, omurgasızlardaki bu hücrelerin diğer hayvanlara kıyasla çok daha büyük boyutlarda (bazıları çıplak gözle görülebilir) olması, nöronlar arası sinaptik bağlantıların haritalandırılmasını ve izlenmesini olağanüstü düzeyde kolaylaştırır. Habitüasyon (alışma), duyarlılaşma ve klasik koşullanma gibi temel öğrenme formlarının hücresel ve moleküler mekanizmaları (örneğin kısa ve uzun vadeli bellek oluşumunda protein kinaz A ile CREB yolağının rolü), bu canlılar üzerindeki elektrofizyolojik kayıtlar sayesinde aydınlatılmıştır.
Etimoloji
Antik Yunanca 'aplysia' (yıkanmamış, temizlenmemiş) sözcüğünden türetilmiştir; bu deniz salyangozlarının tehdit edildiklerinde suya salgıladıkları morumsu mürekkebin temizlenemez leke bırakma özelliğine atıfta bulunur.
Karıştırmayın
Drosophila melanogaster (Genetik ve davranışsal kalıtım çalışmalarında kullanılan meyve sineği) ile sıklıkla karıştırılır; Drosophila genetik manipülasyonlar için tercih edilirken, Aplysia doğrudan tekli nöron düzeyindeki elektrofizyolojik ve sinaptik plastisite incelemeleri için kullanılır.