Araçsal Tepki
İnstrumental Response
Tanım
Bir organizmanın belirli bir amaca ulaşmasını sağlayan, ödül elde etme veya cezadan kaçınmada işlevsel olan her türlü davranışsal tepki.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında bir fareye yiyecek peleti verilmeden önce sesli bir uyaranın ardından kaldıraç basma eylemini gerçekleştirmesi öğretilir. Burada farenin kaldıraca basması, yiyeceğe ulaşmasını sağlayan doğrudan bir araçsal tepkidir.
Derin Analiz
Araçsal tepki, edimsel koşullama (operant conditioning) paradigmasının temel yapı taşını oluşturur. Davranışçı ekolün Thorndike'ın Etki Kanunu (Law of Effect) ile temellendirdiği bu kavram, organizmanın çevresiyle etkileşime girerek belirli sonuçlar doğuran eylemlerde bulunmasını ifade eder. Nörobiyolojik düzeyde, striatum, bazal ganglia ve prefrontal korteks devreleri arasındaki dopaminerjik sinyalizasyon, bu tepkilerin edinilmesinde ve pekiştirilmesinde kritik bir rol oynar. Tepki ile sonuç arasındaki olasılıksal ilişki, davranışın gelecekteki frekansını doğrudan belirler.
Etimoloji
Latince 'instrumentum' (araç, alet) kökünden türetilen 'instrumentalis' sıfatı ile İngilizce 'response' (tepki, yanıt) kelimesinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Klasik koşullanmadaki tepkisel (respondent) davranışlar ile sıklıkla karıştırılır. Tepkisel davranışlar belirli bir uyaran tarafından istemsiz olarak tetiklenirken, araçsal tepkiler çevrede bir değişiklik yaratmak veya bir sonuca ulaşmak amacıyla organizma tarafından iradi olarak sergilenir.