Aşağılık Kompleksi
İnferiority Complex
Tanım
Gerçek veya hayali fiziksel ya da psikolojik yetersizliklerden kaynaklanan, felç edici bir içe çekilmeden aşırı rekabet ve saldırganlığa kadar değişen davranışsal tepkilere yol açan temel yetersizlik ve güvensizlik duygusu.
Örnek Vaka / Uygulama
Akademik veya mesleki ortamlarda sürekli olarak diğer insanlardan geride kalacağı korkusuyla yaşayan bir bireyin, hatalı veya eksik bulunmamak adına aşırı çalışması, her eleştiriyi kişisel bir saldırı olarak algılaması ve girdiği ortamlarda sürekli kendini kanıtlama çabasıyla agresif bir üstünlük taslama eğilimi göstermesi.
Derin Analiz
Alfred Adler'in bireysel psikoloji kuramının merkezinde yer alan bu kavram, insan gelişiminin temel itici gücü olan eksiklik hissinin patolojik bir boyuta evrilmesini ifade eder. Birey, organ yetersizliği veya çocukluk dönemindeki sosyal ezilmişlikler nedeniyle yaşadığı sübjektif zayıflık algısını telafi etmeye (overcompensation) çalışır. Bu telafi mekanizması bazen üstünlük çabasına dönüşerek yapıcı başarılara zemin hazırlarken, aşırı durumlarda nevrotik bir döngü yaratır. Savunma mekanizmaları devreye girer; kişi ya sosyal olarak geri çekilir ya da grandiyöz fanteziler ve saldırgan rekabetle bu derin içsel boşluğu örtbas etmeye çalışır.
Etimoloji
Latince 'inferus' (aşağıda, altta) ve 'complexus' (sarılmış, kuşatılmış, bir arada tutulan yapı) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. Alfred Adler tarafından Bireysel Psikoloji literatürüne kazandırılmıştır.
Karıştırmayın
Üstünlük kompleksi (superiority complex) ile sıklıkla karıştırılır; üstünlük kompleksi aslında aşağılık kompleksinin birincil savunma mekanizması veya aşırı telafi edilmiş halidir, iki zıt uç gibi görünseler de aynı kök zayıflıktan beslenirler.