Atipik Depresyon
Atypical Depression
Tanım
Majör depresif epizod veya distiminin klasik özelliklerinden farklı olarak, reaktif duygu durum iyileşmesi, vejetatif belirtiler ve kişilerarası duyarlılıkla seyreden bir duygudurum bozukluğu alt tipidir.
Örnek Vaka / Uygulama
32 yaşındaki danışan M.K., iş yerinde terfi aldığında veya arkadaşlarıyla keyifli bir ortama girdiğinde geçici olarak neşelenebildiğini, ancak bu durumun hemen ardından yoğun bir yorgunluk, bacaklarında kalkamayacak kadar ağırlık hissi ve günün büyük kısmını uyuyarak geçirme isteğiyle sonuçlandığını bildirmektedir. Akşam saatlerinde iştahında artış ve özellikle tatlı/karbonhidrat tüketme dürtüsü belirginleşmektedir.
Derin Analiz
Atipik depresyon, adının aksine klinik pratikte oldukça yaygın görülen bir majör depresyon spektrumudur. DSM-5 kriterlerine göre 'atipik özelliklerle giden' niteleyicisi altında incelenir. Klasik melankolik depresyondan en keskin yönden ayrıldığı nokta, olumlu dışsal uyaranlar veya yaşantılar karşısında duygu durumun geçici olarak yükselebilmesi (mood reactivity) kapasitesidir. Bununla birlikte, nörovejetatif bulgularda tersine bir tablo izlenir; iştah azalması yerine belirgin hiperfaji (karbonhidrat ağırlıklı), insomni yerine hipersomni (aşırı uyku hali), enerji düşüklüğünden ziyade kol ve bacaklarda kurşun gibi ağırlaşma hissi (leaden paralysis) ve yaşam boyu süren bir kişilerarası reddedilme hassasiyeti (interpersonal rejection sensitivity) tablonun nörobiyolojik omurgasını oluşturur. Monoamin oksidaz inhibitörlerinin (MAOI) bu alt tipte diğer antidepresanlara kıyasla daha yüksek etkinlik göstermesi, katekolaminerjik ve serotonerjik sistemlerin atipik patofizyolojisinde farklı bir reseptör duyarlılığı profiline işaret eder.
Etimoloji
Yunanca 'a-' [olumsuzluk/değil] + 'typos' [tip/örnek] önek ve köklerinin birleşimi ile Latince 'depressio' [aşağı bastırma] kelimesinin türetilmesi.
Karıştırmayın
Melankolik depresyon (melankolide reaktif duygu durum yoktur, erken uyanma ve kilo kaybı görülür); Bipolar bozukluk (atipik depresyondaki duygu durum dalgalanmaları manik/hipomanik bir coşku değil, dışsal olaylara verilen sınırlı tepkilerdir).