Atipik Özellikler
Atypical Features
Tanım
Bir psikiyatrik bozukluğun standart klinik görünümünden sapma gösteren, belirli alternatif semptom kümesini tanımlayan niteleyici.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik görüşmeye gelen 28 yaşındaki bir danışan, son iki aydır sürekli halsizlik, günde 12 saat uyuma, akşam saatlerinde iştah artışıyla birlikte karbonhidrat aşermesi ve iş yerinde aldığı en ufak bir eleştiride yoğun bir reddedilme acısı hissetmesi şikayetleriyle başvurmuştur. Gün içinde aldığı olumlu bir haberle neşesi geçici olarak yerine gelmektedir; bu tablo klasik depresyon yerine atipik özellikler sergileyen bir depresif epizoda işaret eder.
Derin Analiz
Klinik psikiyatri ve psikopatoloji bağlamında atipik özellikler, özellikle major depresif bozukluk veya distimi gibi duygudurum bozukluklarında klasik tablodan (örn. uykusuzluk, iştah kaybı, anhedoni) ayrışan belirti profillerini ifade eder. DSM sınıflandırmasında, standart depresif belirtilerin aksine reaktif duygudurum (pozitif olaylara karşı neşelenme kapasitesi), aşırı uyku (hipersomnia), artmış iştah veya kilo alımı, kollarda veya bacaklarda 'kurşun gibi' ağırlaşma hissi ve kişilerarası reddedilmeye karşı aşırı duyarlılık ile karakterizedir. Nörobiyolojik düzeyde, bu alt tipin serotonerjik sistemden ziyade dopaminerjik veya nöroendokrin mekanizmalardaki farklılıklarla ilişkili olabileceği öngörülmektedir.
Etimoloji
Latince 'a-' (olumsuzluk ekli) + 'typicus' (tipik, olağan) kelimelerinden türetilmiş olup, standart veya normatif kalıplara uymayan durumları nitelendirir.
Karıştırmayın
Melankolik özellikler ile sıklıkla karıştırılır; melankolik tablolarda reaktif duygudurum yokken ve erken uyanma/iştahsızlık görülürken, atipik özelliklerde reaktif duygudurum ve aşırı uyku/iştah artışı ön plandadır.