Belladonna Alkaloidi
Belladonna Alkaloid
Tanım
Atropa belladonna bitkisinden elde edilen ve periferik ile merkezi sinir sisteminde antikolinerjik (parasempatolitik) etki gösteren doğal bileşikler grubu.
Örnek Vaka / Uygulama
Acil servise ani gelişen akut konfüzyon, şiddetli ağız kuruluğu, fotofobi, yüzde kızarıklık ve taşikardi semptomlarıyla getirilen bir hastanın, kırsal alanda yanlışlıkla belladonna içeren bitki yapraklarını tüketmiş olduğu anamnezle doğrulanır. Klinik tablo, muskarinik reseptör blokajına bağlı tipik bir antikolinerjik toksisite tablosudur.
Derin Analiz
Belladonna alkaloidleri, temel olarak atropin, skopolamin ve hyosiyamin gibi molekülleri kapsayan, muskarinik asetilkolin reseptörlerinin rekabetçi antagonistleridir. Asetilkolinin bu reseptörlere bağlanmasını engellemek suretiyle parasempatik sinir sisteminin postgangliyonik uçlarındaki işlevleri bloke ederler. Nörobiyolojik düzeyde; kalp atım hızında artış (taşikardi), salgılarda azalma (tükürük, ter, mukus), düz kas tonusunda gevşeme ve yüksek dozlarda santral sinir sistemi depresyonu veya deliryumu tetikleme potansiyeline sahiptirler. Farmakolojide otonom sinir sisteminin işleyişini incelemede ve zehirlenme mekanizmalarının anlaşılmasında tarihsel bir dönüm noktası teşkil ederler.
Etimoloji
İtalyanca 'bella donna' (güzel kadın) ifadesinden türetilmiştir; zira bu bitkinin özü göz bebeklerini büyüterek (midriyazis) kozmetik amaçlı kullanılmıştır. 'Alkaloid' terimi ise Arapça 'al-qaly' (bitki külü) ile Yunanca 'eidos' (benzer) sözcüklerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Kolinerjik agonistler ile sıklıkla karıştırılır; kolinerjikler asetilkolin etkisini taklit ederken veya artırırken, belladonna alkaloidleri tam tersi bir şekilde bu etkiyi bloke eder.