Betimleyici Sorumluluk
Descriptive Responsibility
Tanım
Bir sanığın yasadışı bir eylemi fiilen gerçekleştirdiğine dair nesnel yargı; cezai sorumluluktan hukuki veya olgusal temelde ayrılır.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir cinayet davasında adli psikolog, sanığın tabancayı ateşleyen kişi olup olmadığını tespit ettiğinde 'betimleyici sorumluluk' alanında bir bulgu ortaya koymuştur; ancak sanığın o sırada ağır bir psikotik sanrı etkisiyle hareket edip etmediği 'cezai sorumluluk' (ascriptive responsibility) kapsamına girer.
Derin Analiz
Adli psikoloji ve hukuk psikolojisi bağlamında betimleyici sorumluluk, failin belirli bir suç eyleminin fiziksel ya da nedensel faili olup olmadığının tespitiyle ilgilidir. Bu kavram, failin kusur yeteneğini, akli dengesini veya cezai ehliyetini irdeleyen 'atıfta bulunulan sorumluluk' (ascriptive responsibility) kavramından metodolojik olarak ayrılır. Bilişsel ve adli değerlendirmelerde, jüriler veya klinisyenler önce eylemin fiilen sanık tarafından işlenip işlenmediğini (betimleyici boyut) betimler, ardından bu eylemin hukuki ve ahlaki sonuçlarına katlanıp katlanamayacağını (atıfsal boyut) değerlendirirler.
Etimoloji
Latince 'describere' [tasvir etmek, yazmak] (de- [aşağı/tamamen] + scribere [yazmak]) ve Latince 'respondere' [cevap vermek, yükümlü olmak] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Ascriptive responsibility (atıfsal/cezai sorumluluk) ile sıklıkla karıştırılır; betimleyici sorumluluk yalnızca eylemin icrasını saptarken, atıfsal sorumluluk failin ahlaki ve hukuki kusurluluğunu yargılar.