Bez
Gland
Tanım
Vücut içi veya dışı kullanım için kimyasal maddeler sentezleyip salgılayan özelleşmiş organ veya doku.
Örnek Vaka / Uygulama
Kronik stres deneyimleyen bir bireyde, hipotalamusun uyarılmasıyla birlikte adrenal bezler kortizol ve adrenalin salgılayarak vücudun 'savaş ya da kaç' tepkisini devreye sokar; bu durum fizyolojik uyarılmışlık halini tetikler.
Derin Analiz
Fizyoloji ve nörobiyoloji bağlamında bezler; endokrin ve ekzokrin olmak üzere iki temel morfolojik ve işlevsel sınıfa ayrılır. Endokrin bezler, kanalsız yapıları sayesinde ürettikleri hormonları doğrudan ekstrasellüler sıvıya ve oradan da dolaşım sistemine salarak nöroendokrin homeostazı, stres yanıtlarını (HPA aksı) ve davranışsal modülasyonu sağlar. Ekzokrin bezler ise epitel dokudan türeyen kanalları aracılığıyla salgılarını (enzimler, ter, mukus) vücut yüzeylerine veya iç boşluklara iletir. Klinik psikoloji ve psikofizyoloji açısından hipofiz, adrenal ve tiroid gibi endokrin bezlerin salgı profilleri, duygudurum düzenlenmesinden otonom sinir sistemi aktivasyonuna kadar geniş bir davranışsal yelpazeyi doğrudan etkiler.
Etimoloji
Latince 'glans' (meşe palamudu) sözcüğünden evrilmiştir; erken dönem anatomistlerinin bu organların şeklini meşe palamuduna benzetmesi nedeniyle bu adı almıştır.
Karıştırmayın
Reseptör (hücre içi veya yüzeyinde sinyal alan protein yapıları) ile bez (molekül sentezleyen ve salgılayan organ/doku) kavramları sıkça karıştırılır.