Bilişsel Özgüllük Hipotezi
Cognitive Specificity Hypothesis
Tanım
Depresyon ve anksiyete gibi farklı duygulanım durumlarının, kendine has ve ayırt edici otomatik düşünce içerikleriyle doğrudan ilişkili olduğunu öne süren teorik model.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik ortamda, hastası iflas eşiğinde olan bir danışanın 'Her şeyimi kaybettim, ben tam bir başarısızlığım' şeklindeki depresif otomatik düşüncesi ile sokakta yürürken kalabalık bir caddede başına kötü bir şey geleceğini düşünüp titreyen bir danışanın 'Ya bayılırsam ve herkes bana gülerse' şeklindeki anksiyöz otomatik düşüncesi arasındaki içerik farkı, bilişsel özgüllük hipotezinin pratik izdüşümüdür.
Derin Analiz
Aaron T. Beck tarafından bilişsel terapi kuramının temellerini güçlendirmek amacıyla ortaya atılan bu hipotez, psikopatolojideki fenomenolojik çeşitliliğin bilgi işleme süreçlerindeki spesifik tematik önyargılardan kaynaklandığını savunur. Örneğin, depresif bozukluklar tipik olarak kayıp, başarısızlık ve değersizlik temalı bilişsel triad (benlik, dünya ve geleceğe yönelik olumsuz algı) ile karakterize olurken; anksiyete bozuklukları fiziksel veya psikolojik tehlike, tehdit ve savunmasızlık algısına odaklanan otomatik düşünceleri barındırır. Nörobiyolojik düzeyde bu durum, prefrontal korteksteki üstbilişsel kontrol mekanizmalarının amigdala ve limbik sistem üzerindeki duruma özgü modülasyon biçimleriyle paralellik gösterir.
Etimoloji
Latince 'cognoscere' (bilmek, kavramak) kökünden türetilen 'bilişsel' ile Latince 'specificus' (türüne özgü, belirli) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Genel stres modeli veya tek boyutlu uyarılma kuramlarıyla karıştırılır; oysa bu hipotez duygulanımların homojen bir genel uyarılmışlık halinden ziyade, içeriksel olarak ayrışmış bilişsel şemalarla tetiklendiğini vurgular.
Keşfetmeye Devam Edin
Otomatik Düşünceler
Automatic Thoughts
Bireyin herhangi bir çaba sarf etmeden, anlık, alışkanlık haline gelmiş ve bilinçdışı bir hızla zihnine gelen, ruh halini ve davranışları doğrudan etkileyen bilişsel içerikler.
Bilişsel Üçlü
Cognitive Triad
Major depresif epizodları karakterize eden, kişinin kendisine, dünyaya ve geleceğe yönelik sistematik olumsuz inançlar kümesidir.