Büyük-amaç-düzeyi Kuramı
Level-of-aspiration Theory
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Yıl sonu prim hedefi olarak yüzde 30'luk bir büyüme belirleyen bir satış müdürünün, bu hedefe ulaşma sürecinde gösterdiği çaba, karşılaştığı engeller karşısındaki stres yönetimi ve hedefi tutturamadığında yaşadığı motivasyon kaybının analiz edilmesi. Eğer müdür çıtayı gerçekçi olmayan bir şekilde yüzde 80 olarak koysaydı, erken tükenmişlik (burnout) yaşama olasılığı bu kuramla matematiksel ve psikolojik olarak modellenebilirdi.
Derin Analiz
Bilişsel ve motivasyonel psikoloji kesişiminde yer alan bu kuram, bireyin geçmişteki başarı veya başarısızlık deneyimlerinin gelecekteki hedef belirleme mekanizmalarını nasıl modüle ettiğini inceler. Kurt Lewin ve Julian Rotter gibi öncülerin beklenti-değer kuramlarıyla da akraba olan yaklaşım, insan davranışının reaktif değil, teleolojik (amaç yönelimli) bir yapıda olduğunu savunur. Tekil durumlarda aspirasyon düzeyi skaler bir değerken, karmaşık yaşam senaryolarında bir vektör olarak tezahür eder. Birey, ulaşmayı hedeflediği çıtayı belirlerken hem öz-yeterlilik algısını hem de sosyal kıyaslama mekanizmalarını devreye sokar. Çıkan sonuç (başarı veya hayal kırıklığı), bir sonraki denemedeki hedef çıtasının yukarı ya da aşağı yönlü revize edilmesinde ana belirleyicidir.
Etimoloji
Karıştırmayın
Öz-yeterlilik (self-efficacy) kavramı ile sıklıkla karıştırılır; öz-yeterlilik bireyin görevi yapabilme inancına odaklanırken, büyük-amaç-düzeyi kuramı doğrudan hedefin niteliğine ve bu hedefin yarattığı duygusal-davranışsal sonuçlara odaklanır.