Çok Faktörlü Model
Multifactorial Model
Tanım
Bir özelliğin veya patolojinin ortaya çıkışını, genetik yatkınlıklar ile çevresel tetikleyicilerin kümülatif bir eşik değişkeni (liability) üzerinden ortaklaşa belirlediğini savunan kalıtım modeli.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik psikolojide majör depresif bozukluk vakası ele alındığında; bireyin genetik olarak düşük serotonin taşıyıcı gen ekspresyonuna (yatkınlık) sahip olması tek başına hastalığı tetiklemez. Ancak çocukluk çağı travmaları, kronik iş stresi ve sosyal izolasyon gibi çevresel yükler birleştiğinde 'eşik' aşılır ve klinik depresyon tablosu somutlaşır.
Derin Analiz
Çok faktörlü model, genetik determinizm ile çevresel indirgemecilik arasındaki ikilemi aşmak için geliştirilmiş kantitatif bir çerçevedir. Bu yaklaşıma göre, fenotipik bir ifadenin (örneğin şizofreni, tip 2 diyabet veya boy uzunluğu) arkasında tek bir gen veya tek bir çevresel etken yoktur; aksine, çok sayıda mikro-genetik varyantın ve epigenetik süreçlerin çevresel stresörlerle etkileşime girerek oluşturduğu latent (gizil) bir eşik yükü vardır. Bireyin bu yükü aşması durumunda klinik tablo veya ilgili özellik gözlemlenir. Genetik epidemiyoloji ve psikiyatrik genetik çalışmalarında, kalıtılabilirlik (heritability) hesaplamaları ve gen-çevre etkileşimi (GxE) analizleri bu modelin varsayımları üzerine inşa edilir.
Etimoloji
Karıştırmayın
Poligenik kalıtım modeli (yalnızca birden fazla genin etkisine odaklanır, çevresel faktörleri dışarıda bırakır) ve Epigenetik (yalnızca gen ifadesindeki çevresel modifikasyonları inceler; çok faktörlü model ise hem genetik yükü hem de çevresel stresi bütüncül bir eşik altında birleştirir).
Keşfetmeye Devam Edin
Kalıtılabilirlik
Heritability
Bir popülasyondaki fenotipik varyansın ne kadarının genetik faktörlerden kaynaklandığını gösteren istatistiksel tahmin.
İncele
Gen-çevre Etkileşimi
Gene–environment İnteraction
Genetik yatkınlıkların belirli çevresel faktörlerle tetiklenmesi veya baskılanması sonucu fenotipik özelliklerin ya da klinik tabloların ortaya çıkma olasılığını inceleyen biyopsikososyal süreç.
İncele