Dekateksis
Decathexis
Tanım
Psikanalitik kuramda, bireyin dış dünyadaki nesnelere, fikirlere veya diğer insanlara yatırmış olduğu libidinal (duygusal ve zihinsel) enerjiyi geri çekmesi süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Uzun süreli ve travmatik bir ilişkisi sonlanan bir danışanın, eski partnerinin eşyalarını atması, onunla ilgili sosyal medya hesaplarını takipten çıkması ve zamanla ona karşı duyduğu yoğun duygusal özlem veya öfke enerjisinin sönümlenerek bu enerjiyi kendi kariyerine ve yeni sosyal ilişkilerine yönlendirmesi klinik düzeyde bir dekateksis örneğidir.
Derin Analiz
Psikanaliz ve psikodinamik yaklaşımlarda dekateksis, zihinsel enerjinin (libidonun) bir nesneden, kişiden ya da temsilden uzaklaştırılması mekanizmasını ifade eder. Kateksis bir nesneye yatırım yapmayı temsil ederken, dekateksis bu yatırımın sonlandırılması veya azaltılması anlamına gelir. Bu süreç, özellikle yas, ayrılık, travmatik kayıplar veya nesne kaybı durumlarında ego savunmalarının çalışması ve psikolojik enerjinin yeniden dağıtılması bağlamında kritik bir öneme sahiptir. Birey, kaybettiği ya da ulaşılamaz olan nesneye bağladığı enerjiyi geri çekerek, bu enerjiyi başka nesnelere veya içsel süreçlere yönlendirme kapasitesi kazanır. Freudyen perspektifte, bu süreç yas çalışmalarının tamamlanabilmesi ve gerçeklik ilkesinin egemenlik kurabilmesi için zorunlu bir adımdır.
Etimoloji
Latince 'de-' (uzaklaşma, yok etme, aşağı yönlü hareket) öneki ile Yunanca 'kathexis' (kathexis: yatırım yapmak, zihinsel enerji yönlendirmek, 'kathechein' kökünden türetilmiştir) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Kateksis (kathexis) ile karıştırılır; ancak kateksis enerji yatırımıyken, dekateksis bu yatırımın geri çekilmesidir. Bastırma (repression) ile de karıştırılabilir; bastırma arzunun bilinç dışına itilmesi iken, dekateksis nesneye atfedilen libidinal değerin genel olarak geri alınması sürecidir.