Dikotomik Düşünme
Dichotomous Thinking
Tanım
Bilişsel süreçlerin siyah-beyaz ekseninde, iki uç nokta arasındaki tüm ara tonları ve olasılıkları reddederek gerçekleştiği katı bir değerlendirme biçimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni başladığı bir projede yöneticisinden küçük bir revizyon talebi alan bir bireyin, 'Bu işi yüzüme gözüme bulaştırdım, tamamen başarısız bir insanım' şeklinde akıl yürütmesi; orta yolu ve harcanan emeği tamamen yok sayarak durumu mutlak bir felaket olarak kodlaması.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve klinik pratik bağlamında dikotomik düşünme, kişinin karmaşık verileri, yaşantıları veya kendi performansını mutlak zıtlıklar üzerinden (örn. kusursuz veya tamamen başarısız) işleme eğilimidir. Aaron Beck'in bilişsel modeli içinde sıklıkla ele alınan bu çarpıtma, gri alan toleransının düşük olduğu durumlarda belirginleşir. Nörobiyolojik düzeyde, prefrontal korteksin esnek kategorizasyon ve duygu düzenleme mekanizmalarının aşırı stres altında baskılanmasıyla, limbik sistemin daha ilkel ve kategorik tepki kalıplarının devreye girmesiyle ilişkilendirilir. Majör depresif bozukluk, yeme bozuklukları ve sınırda kişilik örgütlenmesinde semptomların sürekliliğini ve şiddetini artıran anahtar bir sürdürücü faktördür.
Etimoloji
Yunanca 'dicha' (ikiye bölünmüş, iki parça halinde) + 'temnein' (kesmek) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Aşırı genelleştirme (overgeneralization) ve felaketleştirme (catastrophizing) ile sıkça karıştırılır. Aşırı genelleştirme tek bir olaydan kalıcı bir kural çıkarma eğilimiyken, dikotomik düşünme doğrudan kategorileri sadece iki kutba indirgeme (iyi/kötü, başarılı/başarısız) mantıksal katılığıdır.