Distres
Distress
Tanım
Bireyin başa çıkma kaynaklarını aşan talepler, kayıplar veya tehditler karşısında verdiği, olumsuz duygu durumu ve fizyolojik aşırı tepkisellikle karakterize yıkıcı stres yanıtı.
Örnek Vaka / Uygulama
Kritik bir teslim tarihine saatler kala yoğun iş yükü altında ezildiğini hisseden, ellerinde titreme, taşikardi ve bilişsel bulanıklık yaşayan bir yazılımcının, karar verme yetisini kaybedip panik atak benzeri belirtiler sergilemesi.
Derin Analiz
Distres, Hans Selye'nin Genel Uyum Sendromu (GAS) çerçevesinde 'kötü stres' olarak kavramsallaştırıldığı haliyle, organizmanın homeostazisini tehdit eden ve adaptasyon kapasitesini tüketen bir süreçtir. Eustresten (yapıcı stres) farklı olarak, sempatik sinir sistemi aşırı uyarılır, hipotalamus-hipofiz-adrenal (HPA) aksı kronik olarak aktive olur ve kortizol salınımı uzun vadede immün sistemi baskılar. Klinik olarak anksiyete, depresif belirtiler, somatik yakınmalar ve psikopatolojilerin gelişiminde temel bir tetikleyicidir. Bireyin dışsal ya da içsel taleplerle baş edememe algısı, bilişsel esnekliği daraltır ve maladaptif davranış kalıplarını pekiştirir.
Etimoloji
Latince 'distringere' (ayırmak, çekiştirerek germek, eziyet etmek) fiilinden türetilmiştir; 'dis-' (ayrı, zıt yönde) ve 'stringere' (sıkmak, germek) köklerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Eustress (yapıcı, motive edici ve gelişimsel stres) ile sıklıkla karıştırılır; distres işlevselliği bozarken, eustress performansı artırır ve adaptiftir.