Dizisel Konum Etkisi
Serial Position Effect
Tanım
Bir listedeki öğelerin konumunun, o öğelerin hatırlanma olasılığını doğrudan belirleyen bilişsel bir eğilimdir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikiyatri kliniğinde yapılan bilişsel tarama testinde, hastaya ard arda okunan 10 kelimeden oluşan bir listeden ilk ve son söylenenleri hatırlaması, orta kısımdakileri ise unutması beklenir bir durumdur.
Derin Analiz
Dizisel konum etkisi, bilginin kodlanması, depolanması ve geri çağrılması süreçlerindeki iki temel dinamik olan öncelik (primacy) ve sonralık (recency) etkilerinin bileşkesidir. Listenin başındaki öğeler uzun süreli belleğe aktarılmak üzere daha fazla yineleme (rehearsal) alır ve geriye dönük ket vurmadan daha az etkilenir. Listenin sonundaki öğeler ise kısa süreli belleğin tampon bölgesinde hâlâ aktif olarak tutulduğu için kolayca hatırlanır. Listenin ortasındaki öğeler ise her iki yönden de ket vurmaya maruz kaldığı için en düşük hatırlanma oranına sahiptir. Bu mekanizma, insan belleğinin sınırlı kapasitesini ve işleme stratejilerini ampirik olarak ortaya koyar.
Etimoloji
Latince 'serialis' [sıralı, zincirleme] ve 'positio' [yer, konum] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; bilişsel psikoloji literatürüne Herman Ebbinghaus'un bellek çalışmalarıyla girmiştir.
Karıştırmayın
Öncelik etkisi (primacy effect) ve sonralık etkisi (recency effect) bu bütünün alt bileşenleridir; tek başına biri tüm dizisel konum etkisini açıklayamaz.
Keşfetmeye Devam Edin
İlklik Etkisi
İlklik Etkisi
Primacy Effect
Bir bilgi dizisinin veya etkileşimin başında sunulan uyarıcıların, sonrakilere kıyasla daha kalıcı şekilde öğrenilmesi ve hatırlanması eğilimi.
İncele
Sonluk Etkisi
Sonluk Etkisi
Recency Effect
Bir dizi halinde sunulan uyarıcılardan en son sunulanların, öncekilere kıyasla daha iyi hatırlanması bellek olgusu.
İncele
Kısa Süreli Bellek
Kısa Süreli Bellek
Short-term Memory (STM)
Yaklaşık 10 ila 30 saniyelik bir zaman dilimi içinde sınırlı miktardaki bilginin yeniden üretilmesi, tanınması veya hatırlanması sürecidir.
İncele