Doğrusal Nedensellik
Linear Causation
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında bir katılımcının gözüne yönlendirilen ani ve parlak bir ışık demetinin (neden) istemsiz olarak göz kırpma refleksini (etki) tetiklemesi, doğrudan doğrusal nedenselliğin net bir ampirik örneğidir.
Derin Analiz
Doğrusal nedensellik, kartezyen-Newtonyan bilim paradigmasının temel taşlarından biridir ve deterministik bir evren anlayışını yansıtır. Sistem teorisi ve bilişsel bilimler açısından bakıldığında, karmaşık insan davranışlarını veya psikopatolojileri açıklamakta yetersiz kalan indirgemeci bir yaklaşım olarak değerlendirilir. Zira insan zihni ve davranışsal repertuvarı; çok yönlü geri bildirim döngüleri (feedback loops), karşılıklı etkileşimler ve eş zamanlı çoklu neden-sonuç ağları barındırır. Klinik pratikte, örneğin bir travmatik yaşantının doğrudan tek bir fobiyi tetiklediği varsayımı doğrusal nedenselliğe dayanır; ancak epigenetik yatkınlıklar, bilişsel şemalar ve çevresel faktörler hesaba katıldığında olgunun aslında döngüsel ve çok katmanlı olduğu görülür.
Etimoloji
Latince 'linearis' [çizgiye ait, çizgisel] ve 'causatio' [neden olma, sebep teşkil etme] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Döngüsel nedensellik (circular causation) ile karıştırılır; doğrusal model tek yönlü ve düz bir çizgi izlerken, döngüsel model değişkenlerin birbirini karşılıklı olarak sürekli tetiklediği sistemleri inceler.
Keşfetmeye Devam Edin
Döngüsel Nedensellik
Circular Causality
Neden ve sonuç zincirinin geri bildirim döngüleri aracılığıyla başladığı noktaya geri dönerek orijinal durumu değiştirdiği veya pekiştirdiği sistemik süreç.
İncele
Nedensel Belirsizlik
Causal Ambiguity
Birden fazla olgudan hangisinin belirli bir etkiye yol açtığının ya da neden ile etkinin birbirine karıştığı yönlerin bilinmediği durum.
İncele