Empati-özveri Hipotezi
Empathy-altruism Hypothesis
Tanım
Diğer bireylere yönelik duyulan empati ve şefkatin, başka bir kişinin refahını artırmayı nihai hedef edinen saf bir özgecilik motivasyonu doğurduğunu savunan sosyal psikoloji teorisi.
Örnek Vaka / Uygulama
Şiddetli bir yağmur fırtınasında sırılsıklam olmuş, üşüyen ve sokakta barınmaya çalışan evsiz bir insanı gören bir kişinin, kendi randevusuna geç kalacak olmasına ve üzerinden zaman/para harcayacak olmasına rağmen, sadece o kişinin çektiği fiziksel ve ruhsal acıyı derinden hissedip ona sıcak bir çorba ve battaniye temin etmesi; bu esnada hiçbir övgü veya maddi karşılık beklemeden tamamen o bireyin refahını artırmaya odaklanması durumu.
Derin Analiz
C. Daniel Batson tarafından 1991 yılında formüle edilen empati-özveri hipotezi, evrimsel biyoloji ve psikolojideki egoiter yardım modellerine (örneğin olumsuz durumdan kaçınma veya kişisel rahatsızlığı azaltma güdüsü) meydan okur. Birey, muhtaç durumdaki bir başkasının yaşadığı acı veya dezavantajı gözlemlediğinde empati kurarsa, bu durum bilişsel ve duygusal bir rezonans yaratır. Ortaya çıkan bu empatik duygu, kişisel çıkar gözetmeksizin (yardım etmemekten duyulacak suçluluğu hafifletmek veya sosyal onay almak gibi dışsal ödüllerden bağımsız olarak) ötekinin iyiliğini sağlama yönünde doğrudan bir motivasyon tetikler. Nörobiyolojik düzeyde bu süreç, ayna nöron sisteminin aktivasyonu ve insula ile anterior singulat korteks arasındaki bağlantısal devrelerin ortaklaşa yürüttüğü duygusal içselleştirme mekanizmalarıyla yakın ilişki içerisindedir.
Etimoloji
İngilizce 'empathy' (Almanca Einfühlung [içine hissetmek] kavramından türetilme) ile Latince 'alter' (başka, öteki) kökünden türeyen 'altruism' (özveri/yardımseverlik) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Egoiter yardım modelleri ve karşılıklılık özgeciliği (reciprocal altruism); bu alternatif açıklamalarda birey yardım etme eylemini nihayetinde kendi içsel huzursuzluğunu gidermek, suçluluk duygusundan kaçınmak veya ileride benzer bir yardım alabilmek için gerçekleştirir, oysa empati-özveri hipotezinde nihai amaç doğrudan ötekinin iyiliğidir.