Endojen Opioid
Endogenous Opioid
Tanım
Vücut tarafından doğal olarak üretilen, morfin benzeri analjezik ve öforik etkilere sahip neuropeptit grubu.
Örnek Vaka / Uygulama
Maraton koşan bir sporcunun yarışın son kilometrelerinde hissettiği ağrı azalması ve zihinsel rahatlama (runner's high) durumu, hipofiz bezinden ve hipotalamustan salgılanan endojen opioidlerin (özellikle beta-endorfinlerin) santral sinir sistemindeki reseptörleri aktive etmesinin klinik bir yansımasıdır.
Derin Analiz
Endojen opioid sistem; enkefalinler, endorfinler ve dinorfinler olmak üzere üç ana neuropeptit ailesinden oluşur. Merkezi sinir sistemindeki opioid reseptörlerine (mu, delta, kappa) bağlanarak nöronal aktiviteyi baskılama (inhibisyon) eğilimi gösterirler. Presinaptik kalsiyum kanallarının kapanmasını ve postsinaptik potasyum akışını artırarak nörotransmitter salınımını engellerler, böylecenosiseptif (ağrı) sinyallerin yukarı yönlü iletimini bloke ederler. Reseptör seçicilikleri değişmekle birlikte (örneğin enkefalinlerin delta, dinorfinlerin kappa reseptörlerine afinitesi gibi), temel işlevleri homeostazı korumak, ağrıyı modüle etmek, stres yanıtını yönetmek ve ödül mekanizmalarını tetiklemektir.
Etimoloji
Fransızca 'endogène' [iç kaynaklı, vücut içinde üretilen] (Grekçe 'endon' [içeride] + 'genos' [doğum, köken]) ve İngilizce 'opioid' [afyon benzeri] kelimelerinin birleşimi.
Karıştırmayın
Egzojen opioidler (eroin, morfin gibi dışarıdan alınan maddeler) ile karıştırılır; endojen olanlar vücudun kendi biyosentez ürünüdür.