ESP Zorlamalı Seçim Testi
ESP Forced-choice Test
Tanım
Parapsikoloji deneylerinde, katılımcıların tahminlerinin önceden belirlenmiş sınırlı bir hedef kümesiyle kısıtlandığı ve olasılıksal beklentilerle karşılaştırılarak istatistiksel ölçüme olanak tanıyan deneysel teknik.
Örnek Vaka / Uygulama
Beş farklı sembolün (daire, kare, dalgalı çizgi, yıldız, artı) yer aldığı 25 kartlık bir Zener desteği ile yapılan bir deneyde, araştırmacı kartları sırayla çeker ve kapalı tutar. Katılımcı her adımda hangi sembolün çekildiğini bu beş seçenekten biriyle tahmin etmek zorundadır. 25 deneme sonunda elde edilen doğru tahmin sayısı, şans eseri beklenen ortalama değer (5 doğru) ile kıyaslanarak istatistiksel anlamlılık analize tabi tutulur.
Derin Analiz
Parapsikolojik araştırmaların metodolojik temellerini standardize etmek amacıyla geliştirilen zorlamalı seçim paradigması, Zener kartları gibi önceden belirlenmiş sabit uyarıcı setlerinin kullanımına dayanır. Temel akademik amacı, sübjektif yorumlara açık olan serbest çağrışımlı testlerin aksine, başarı veya başarısızlık durumlarını net bir şekilde (unambiguous) izole etmek ve elde edilen verilerin şans faktörüyle (chance expectation) olan sapmasını kesin istatistiksel formüllerle (örneğin ki-kare testleri veya binomial dağılımlar) test etmektir. Bilişsel bilimler ve istatistiksel psikoloji perspektifinden bakıldığında bu yöntem, insan zihnindeki olasılık tahmin yanılgılarını, örtük öğrenmeyi ve istatistiksel manipülasyon risklerini kontrol altına almak için tasarlanmış metodolojik bir çerçevedir.
Etimoloji
İngilizce 'ESP' (Extrasensory Perception - Duyu Dışı Algılama) kısaltması ile 'forced-choice' (zorlamalı seçim; belirli ve sınırlı sayıda alternatif arasından tercih yapma zorunluluğu) kavramlarının birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Serbest çağrışım testi (free-response test) ile karıştırılır; serbest çağrışımda katılımcı sınırsız bir havuzdan veya zihinsel imajdan seçim yaparken, zorlamalı seçimde kesin sınırlandırılmış alternatifler mevcuttur.