Eylem Deorganizasyon Sendromu
Action Disorganization Syndrome (ADS)
Tanım
Frontal lob hasarına bağlı olarak, çok aşamalı ve tanıdık günlük görevlerin yerine getirilmesinde adımların unutulması, karıştırılması veya yanlış sıralanmasıyla kendini gösteren bilişsel bozukluk.
Örnek Vaka / Uygulama
Sabah kahvaltısı hazırlamak isteyen 58 yaşındaki bir ADS hastası, çaydanlığa su koymak yerine doğrudan çay bardağına şeker atıp üzerine kaynar su eklemeye çalışabilir; ardından çay poşetini masaya bırakıp ekmeği ekmek kızartma makinesi yerine buzdolabına koyabilir. Eylemlerin mantıksal sırası ve nesne-amaç ilişkisi bozulmuştur.
Derin Analiz
Eylem deorganizasyon sendromu (ADS), yürütücü işlevlerin ve işleyen belleğin merkezi kontrol mekanizmalarındaki hasarları incelerken kritik bir konuma sahiptir. Prefrontal korteks, özellikle de rostral ve dorsolateral alanlar, karmaşık motor programların tasarlanması, izlenmesi ve güncellenmesinde görev yapar. ADS vakalarında temel sorun motor yetersizlik veya kas zayıflığı değil, eylemin zihinsel planının oluşturulamamasıdır. Hastalar çaydemleme veya yemek pişirme gibi rutin eylemleri gerçekleştirebilir ancak adımları atlar (omisyon), fazladan adım ekler (komisyon), sıralamayı karıştırır ya da nesneleri yanlış amaçlarla kullanır. Bu durum, bilişsel esneklik ve görev yönetimi kapasitesinin frontal lob lezyonları nedeniyle sekteye uğradığını gösterir.
Etimoloji
Latince 'actio' (yapma, eylem) sözcüğü ile Yunanca 'dys-' (bozuk, kusurlu) ve 'organon' (alet, organ) köklerinden türetilen 'organizasyon' kelimesinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Apraksi (motor planlama becerisinin kaybı) ile sıkça karıştırılır; ancak aprakside hastalar tekil hareketleri bile yapmakta zorlanırken, ADS hastalarında temel hareketler sorunsuzdur ancak çok adımlı rutinlerin organizasyonunda hata görülür.