Garcia Etkisi
Garcia Effect
Tanım
Bir yiyeceğin tüketilmesinden saatler sonra bile mide bulantısı yaşanması durumunda, o yiyeceğe karşı ani ve kalıcı bir kaçınma tepkisinin gelişmesi.
Örnek Vaka / Uygulama
Akşam yemeğinde midye yedikten sonra gıda zehirlenmesi geçiren bir birey, midyeyle zehirlenme anı arasında saatler geçmiş olmasına rağmen, sadece midyenin kokusunu duyduğunda bile yoğun bir bulantı ve iğrenme hisseder; bu durum Garcia etkisinin tipik bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Garcia etkisi, klasik koşullanmanın evrimsel hazırlıksızlık hipotezine meydan okuyan en kritik kilometre taşlarından biridir. Geleneksel Pavlovcu eşlemeden farklı olarak, bu süreçte uyarıcı ile tepki arasında saatlerce zaman geçebilir ve bu bağ kurma tek bir denemeyle (single-trial learning) kalıcı hale gelebilir. Biyolojik psikoloji perspektifinden bakıldığında, bu mekanizma türlerin zehirli gıdalardan kaçınarak hayatta kalmasını sağlayan evrimsel bir adaptasyondur. Limbik sistem, özellikle de tat ve koku bilgilerini viseral ve otonomik tepkilerle entegre eden insula ve amigdala devreleri bu süreçte kritik bir rol oynar.
Etimoloji
Amerikalı psikolog John Garcia'nın (1917–2012) soyadından türetilmiştir; klasik koşullanmanın biyolojik sınırlarını kanıtlayan öncü çalışmalarına dayanır.
Karıştırmayın
Klasik koşullanma ile sıklıkla karıştırılır; aralarındaki temel fark Garcia etkisinde tek denemeli öğrenmenin ve uzun zaman aralıklarının (delay) var olması, ayrıca biyolojik olarak önceden programlanmış (prepardness) bir eşleşme gerektirmesidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Koşullu Tat Kaçınması
Conditioned Taste Aversion
Bir yiyeceğin veya sıvının tadının mide bulantısı gibi olumsuz bir uyarıcıyla eşleşmesi sonucu, o tada karşı hızla gelişen ve sönmeye karşı dirençli olan kalıcı kaçınma tepkisi.
İncele
Evrimsel Psikoloji
Evolutionary Psychology
İnsan bilişini ve davranışını, Darwinci uyarlanma, doğal seçilim ve evrilen çevreler bağlamında inceleyen kuramsal yaklaşımdır.
İncele