Genel Uyum Sendromu
General Adaptation Syndrome (GAS)
Tanım
Organizmanın şiddetli ve sürekli strese karşı gösterdiği, sırasıyla alarm, direnç ve tükenme aşamalarından oluşan evrensel fizyolojik tepki kalıbı.
Örnek Vaka / Uygulama
Yıl sonu mali denetimleri nedeniyle aylarca günde sadece dört saat uyuyan bir muhasebe müdürünün, sürecin başlarında sürekli tetikte ve kafeinle ayakta durması (direnç evresi), süreç bittikten sonra ise ağır bir viral enfeksiyonla haftalarca yatağa düşmesi (tükenme evresi) bu sendromun klinik bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Hans Selye tarafından kavramsallaştırılan genel uyum sendromu, homeostaziyi tehdit eden stresörlere karşı hipotalamus-hipofiz-adrenal (HPA) aksı ve otonom sinir sistemi aracılığıyla verilen sistemik yanıtı inceler. Alarm evresinde şok ve karşı-şok alt evreleriyle anlık hayatta kalma mekanizmaları devreye girerken, direnç evresinde vücut yeni duruma uyum sağlamak için fizyolojik parametreleri yüksek tutmaya çalışır. Uzun süreli stresin bu evrede devam etmesi, adaptif rezervlerin tükenmesine ve nihayetinde tükenme evresinde organ hasarlarına, bağışıklık sistemi çöküşüne veya psikosomatik hastalıklara zemin hazırlar.
Etimoloji
İngilizce 'general' [genel] + Latince 'adaptare' [uydurmak/uyum sağlamak] + Yunanca 'syndromon' [bir arada koşulan/belirtiler kümesi] sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Akut stres tepkisi (fight-or-flight) ile sıkça karıştırılır; ancak akut tepki sendromun yalnızca ilk aşamasının bir alt bileşenidir, GAS ise uzun vadeli kronik süreçleri kapsar.