Gizil Ketleme
Latent İnhibition
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında bir köpeğe günlerce herhangi bir pekiştireç verilmeksizin sürekli bir zil sesi dinletilir. Köpek bu sesin çevredeki arka plan gürültüsünden ibaret olduğunu öğrenir ve sesi 'gizli' olarak ketler. Daha sonra bu zil sesi et ile eşleştirilerek klasik koşullanma deneyi başlatıldığında, köpeğin zil sesine salya tepkisi vermeyi öğrenmesi, daha önce bu sesle hiç karşılaşmamış bir köpeğe kıyasla belirgin şekilde gecikir.
Derin Analiz
Gizil ketleme (GK), bilişsel süreçlerin ve dikkat mekanizmalarının ekolojisini yansıtan kritik bir fenomendir. Lubow ve Moore tarafından literatüre kazandırılan bu kavram; bireyin çevresindeki sürekli var olan, nötr ve 'zararsız' uyaranlara karşı duyarsızlaşmasını (alışma) ve bu uyarıcılara karşı gelecekteki ilişkilendirme süreçlerini (klasik koşullanma) yavaşlatmasını inceler. Nörobiyolojik düzeyde, hipokampal-striatal devrelerin ve mezolimbik dopaminerjik sistemin bu filtreleme mekanizmasında aktif rol oynadığı gösterilmiştir. Örneğin, dopaminerjik aşırı etkinlik (hiperaktivite) gizil ketlemeyi bozar; bu durum, şizofreni gibi klinik tablolarda hastaların çevredeki tüm alakasız uyaranları aynı yoğunlukta işlemlemesine ve 'bilişsel taşma' yaşamasına yol açar.
Etimoloji
Latince 'latens' [gizli, saklı] ve 'inhibere' [durdurmak, engellemek, zapt etmek] sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Alışma (Habituation) ile sıklıkla karıştırılır. Alışma, tek bir uyarıcının tekrarı sonucu verilen tepkinin azalmasıdır; gizil ketleme ise bu uyarıcının gelecekteki bir *koşullandırma sürecini* geciktirmesi etkisidir, yani temel fark öğrenme performansındaki gecikmedir.