Gradyan
Gradient
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında bir faresi ödül kutusuna ulaştırmak için tasarlanan bir deneyde, farenin kutuya olan mesafesi azaldıkça koşma hızının (tepki gücünün) artması bir motivasyonel gradyan örneğidir. Benzer şekilde, fobi tedavisinde kullanılan sistematik duyarsızlaştırma seanslarında hastanın korku uyaranına maruz kalma düzeyi kademeli olarak (gradyan oluşturacak şekilde) artırılır.
Derin Analiz
Gradyan kavramı hem matematiksel analizde hem de motivasyon psikolojisinde kritik bir yere sahiptir. Matematikte skaler bir alanın en dik artış yönünü ve miktarını vektörel olarak tanımlarken, davranış bilimlerinde özellikle Hull'un dürtü kuramı bağlamında, hedefe olan fiziksel veya zamansal mesafenin organizmanın motivasyonel gücü üzerindeki etkisini açıklar. Örneğin, yaklaşma-kaçınma çatışmalarında, hedefe yaklaşıldıkça hem yaklaşma hem de kaçınma eğilimlerinin gradyanı (eğimi) değişir; genellikle kaçınma gradyanı yaklaşma gradyanından daha diktir, bu da hedefe çok yakın ya da çok uzakta davranışsal kararların niteliğini kökten değiştirir.
Etimoloji
Latince 'gradus' (adım, derece) sözcüğünden türetilmiş olup, bir niceliğin uzaysal veya zamansal değişim oranını ifade eder.
Karıştırmayın
Eşik (Threshold) kavramıyla karıştırılabilir. Eşik, bir tepkinin tetiklenmesi için gereken minimum değerdir; gradyan ise bu değerin veya bir niceliğin sürekli değişim eğimidir.