Hastalık Modeli
Disease Model
Tanım
Patolojik bir durumun veya sürecin nedenlerini ve seyrini açıklayan teorik çerçevelerin bütünü.
Örnek Vaka / Uygulama
Kronik alkol kullanım bozukluğu tanısı alan bir bireyin, beyindeki dopaminerjik ödül mekanizmalarının ve nöroplastik değişimlerin kalıcı olarak hasar gördüğü varsayımıyla, durumu ahlaki bir zayıflık yerine tıbbi bir müdahale gerektiren nörobiyolojik bir hastalık olarak ele alınması.
Derin Analiz
Hastalık modeli, psikopatoloji ve bağımcılık gibi alanlarda sapma veya işlevsellik kaybını biyolojik, genetik ve nörokimyasal bozukluklarla açıklayan epistemolojik bir yaklaşımdır. Tıbbi model ile paralellik gösteren bu paradigma, davranışsal sorunların bireysel irade zayıflığından ziyade altta yatan somatik veya nörobiyolojik bir kusurdan kaynaklandığını varsayar. Bu bağlamda, tanı kriterleri nosolojik sınıflamalara (örneğin DSM-5) dayandırılır ve müdahaleler sıklıkla farmakolojik veya somatik tedavileri merkeze alır.
Etimoloji
Latince 'dis-' (yokluk, olumsuzluk) + 'facere' (etmek, olmak) kökünden gelen Eski Fransızca 'desaise' (rahatsızlık, huzursuzluk) sözcüğü ile Germen kökenli 'model' (ölçek, kalıp) kavramının birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Ahlaki model (moral model) ve sosyal öğrenme modeli ile karıştırılır. Temel fark, hastalık modelinin etiyolojiyi biyomedikal faktörlere dayandırması, diğer modellerin ise sıklıkla irade eksikliğine ya da çevresel/öğrenilmiş davranış kalıplarına odaklanmasıdır.