Hedefsiz Değerlendirme
Goal-free Evaluation
Tanım
Bir programın önceden belirlenmiş resmi amaç ve hedeflerinden habersiz şekilde, yalnızca gerçek sonuçlarına ve yan etkilerine odaklanan bağımsız değerlendirme yaklaşımı.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni kurulan bir dezavantajlı gençleri destekleme programının etkinliğini ölçmekle görevlendirilen bir değerlendirmeci, kurumun resmi başarı kriterlerini (örneğin kurs tamamlama oranları) bilerek incelemez. Bunun yerine doğrudan katılımcıların günlük yaşamlarındaki davranış değişikliklerini ve programın sosyal dinamikler üzerindeki beklenmedik olumsuz etkilerini (örneğin katılımcılar arasında artan rekabet ve dışlanma hissi) saha verileriyle analiz eder.
Derin Analiz
Michael Scriven tarafından geliştirilen hedefsiz değerlendirme, program değerlendirme çalışmalarında araştırmacı ön yargılarını ve tünel görüşünü (tunnel vision) minimize etmeyi amaçlar. Klasik değerlendirme modelleri genellikle programın kendi koyduğu hedeflere ne ölçüde ulaştığını ölçerken, bu yaklaşım hedef odaklılığı askıya alır. Bağımsız değerlendirici, programın katılımcılar üzerindeki gözlemlenebilir tüm etkilerini (planlananlar dahil olmak üzere özellikle öngörülemeyen yan etkileri ve gizli çıktıları) ampirik bir tarafsızlıkla inceler. Bu yöntem, programın beyan ettiği başarı ölçütleriyle sınırlı kalmayıp, ekosistem genelindeki bütüncül ve istenmeyen sonuçları yakalamada üstün bir metodolojik geçerlilik sağlar.
Etimoloji
İngilizce 'goal' (hedef) + 'free' (bağımsız, yoksun) kelimelerinin birleşiminden türetilmiş; metodolojik bir yönelimi ifade eden bileşik terim.
Karıştırmayın
Hedef tabanlı değerlendirme (goal-based evaluation); hedefsiz değerlendirme ise bu modelin tam tersi olarak önceden tanımlanmış hedeflerin geçerliliğini ve başarısını test etmeye odaklanır.