Hipotalamik-hipofiz-adrenal Aksı

Hypothalamic–pituitary–adrenal Axis (HPA Axis)

Tanım

Vücudun homeostazını koruyan ve nöroendokrin, sempatik sinir sistemi ile bağışıklık fonksiyonlarını düzenleyen temel memeli stres tepki sistemidir.

Örnek Vaka / Uygulama

Yüksek stresli bir iş görüşmesine giren bir bireyin amigdalasından gelen sinyaller hipotalamusu tetikler, bu da kanda hızla artan kortizol seviyeleriyle kalp atış hızını, glikoz metabolizmasını ve uyanıklığı en üst düzeye çıkararak akut stres tepkisini oluşturur.

Derin Analiz

HPA aksı; beynin merkezindeki hipotalamus, hemen altındaki hipofiz bezi ve böbreklerin üzerindeki adrenal bezler arasındaki karmaşık geri bildirim döngüsüne dayanır. Amigdalanın paraventriküler nükleusu uyarmasıyla, kortikotropin salgılatıcı faktör (CRF) ve arginin vazopressin (AVP) salınımı tetiklenir. Bu kaskat, nihayetinde adrenal korteksten glukokortikoidlerin (özellikle insanlarda kortizol) salınımını sağlar. Sistem, akut ve kronik stresörlerin yönetilmesinde, enerji metabolizmasında, immün modülasyonda ve bellek süreçlerinin pekiştirilmesinde merkezi bir rol oynar. Uzun süreli HPA aksı hiperaktivitesi, hipokampal nöronal hasar ve anksiyete bozuklukları gibi patolojilerle ilişkilendirilmektedir.

Etimoloji

Yunanca 'hypo' [altında] + 'thalamos' [oda/iç çadır] ve Latince 'pituita' [balgam/hipofiz bezi] ile 'ad' [yanında/üzerinde] + 'ren' [böbrek] kelimelerinin bileşiminden türetilmiştir.

Karıştırmayın

Sempatik-adrenal-medüller (SAM) aksı ile sıklıkla karıştırılır; SAM aksı saniyeler içinde devreye giren hızlı 'savaş ya da kaç' tepkisini (adrenalin/noradrenalin) yönetirken, HPA aksı hormon salınımı yoluyla daha yavaş gelişen ve uzun süren metabolik ve immünolojik adaptasyonları kontrol eder.

Keşfetmeye Devam Edin

Kortizol

Cortisol

Böbreküstü bezlerinin korteksinde üretilen, glikoneojenezi tetikleyerek kan şekerini artıran ve vücudun ana stres yanıtını yöneten bir glukokortikoid hormondur.

İncele

Hipotalamus

Hypothalamus

Diensefalonun ventralinde yer alan, otonom sinir sistemi ve endokrin sistemin entegrasyonunu sağlayarak homeostazisi düzenleyen kritik beyin merkezi.

İncele

Homeostaz

Homeostasis

Canlının iç ortamındaki biyolojik ve kimyasal parametrelerin kararlı bir dengede tutulmasını sağlayan aktif düzenleme mekanizması.

İncele

Amigdala

Amygdala

Temporal lobun derinlerinde yer alan, limbik sistemin kritik bir bileşeni olup duygusal işleme, tehdit algısı ve korku koşullanmasında merkezi rol oynayan badem şeklindeki nükleer kompleks.

İncele

Kortikotropin Salgılatıcı Faktör

Acth-releasing Factor

Hipotalamus tarafından salgılanan ve hipofiz bezini uyararak adrenokortikotropik hormon (ACTH) salınımını tetikleyen temel nöropeptittir.

İncele