İşlevsel Sabitlik
Functional Fixedness
Tanım
Bir bireyin nesneleri yalnızca en yaygın bilinen ve alışılagelmiş işlevleriyle algılama eğilimi göstererek, yaratıcı veya alternatif kullanım alanlarını fark etmesini engelleyen bilişsel bir önyargıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında denesel olarak sıkça kullanılan 'Mum Problemi'nde (Candle Problem), masada mum, raptiye kutusu ve kibrit bululan katılımcılara, mumu duvara damlatmadan mumlukla sabitleme görevi verilir. Katılımcıların büyük bir kısmı, karton kutuyu yalnızca 'raptiyeleri içinde tutan bir kap' olarak gördüğü için, kutuyu düzleştirip duvara raptiyeyle tutturarak üzerine mum konulabilecek bir raf (platform) yaratma alternatifini fark edemez; bu durum tipik bir işlevsel sabitlik örneğidir.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve Gestalt ekolü çerçevesinde incelenen işlevsel sabitlik, Karl Duncker'ın öncülük ettiği problem çözme çalışmalarına dayanır. Zihnin verimlilik ilkesi gereği nesnelere atfettiği otomatik kategorizasyonlar, alışılmışın dışında bir çözüm yolu (insight) aranması gerektiğinde rijit bir zihinsel tıkanıklık (mental set) yaratır. Birey, nesnenin yapı taşlarını veya fiziksel özelliklerini bağımsız değişkenler olarak ele almak yerine, onu kültürel ve deneyimsel olarak kazandırılmış tekil bir amaca indirger. Bu durum, ön beyin (prefrontal korteks) tabanlı esnek bilişsel kontrol süreçlerinin, uzun süreli bellekte kodlanmış katı şemalar tarafından baskılanmasıyla nörobiyolojik düzeyde karşılık bulur.
Etimoloji
İngilizce 'functional' (işlevsel, Latince 'functio' [icra etme, yerine getirme] kökünden) ve 'fixedness' (sabitlik, katılık, Eski İngilizce 'fæst' [sabit, sağlam] kökünden türetilmiştir).
Karıştırmayın
Zihinsel set (mental set) kavramıyla sıklıkla karıştırılır. Zihinsel set, genel olarak bir problemi çözmek için geçmişte başarılı olmuş herhangi bir stratejiyi (yöntemi) tekrar etme eğilimiyken, işlevsel sabitlik özellikle nesnelerin fiziksel kullanım alanlarına ve araçlarına yönelik daraltılmış algısal katılığı ifade eder.
Keşfetmeye Devam Edin
Gestalt Psikolojisi
Gestalt Psikolojisi
Gestalt Psychology
Deneyimin ve algının parçaların toplamından ibaret olmadığını, aksine zihnin uyarıcıları dinamik, organize ve anlamlı bütünler ('bütünsel formlar') halinde yapılandırdığını savunan psikoloji yaklaşımı.
İncele
Problem Çözme
Problem Çözme
Problem Solving
Bireylerin başlangıç durumundan istenen hedefe ulaşmasını engelleyen engelleri aşmak, planları gerçekleştirmek veya akıl yürütme ve yaratıcı düşünme gibi üst düzey zihinsel işlevler aracılığıyla sonuçlara varma süreci.
İncele