İşlevsel Yetersizlik
Functional Deficit
Tanım
Bireyin hücresel, sistemik veya yürütücü işlevleri yerine getirme kapasitesinde ortaya çıkan ve yaşam kalitesini düşüren her türlü performans düşüklüğü.
Örnek Vaka / Uygulama
Trafik kazası sonucu frontal lobunda travmatik hasar oluşan 34 yaşındaki bir hastanın, IQ testlerinden normal düzeyde skor almasına rağmen iş yerindeki projelerini zamanında organize edememesi, günlük rutinlerini planlamada zorlanması ve dürtü kontrolünü sağlayamaması durumu işlevsel yetersizliğin klasik bir örneğidir.
Derin Analiz
İşlevsel yetersizlik, biyolojik organizasyonun herhangi bir katmanında (moleküler, hücresel, nörofizyolojik veya psikolojik) homeostatik dengenin ve adaptif kapasitenin bozulmasını ifade eder. Nörobilimsel ve klinik bağlamda bu kavram; nörotransmitter salınımındaki anormalliklerden karmaşık yürütücü işlevlerin (planlama, işleyen bellek, inhibisyon) aksamasına kadar geniş bir spektrumu kapsar. Etiyolojisinde doğum kusurları, travmatik beyin yaralanmaları (TBI) veya nörodejeneratif süreçler yer alabilir. Değerlendirilmesinde nöropsikolojik bataryalar ve kantitatif davranışsal analizler kritik rol oynar.
Etimoloji
Latince 'functio' (yerine getirme, icra etme) fiilinden türetilen 'functio-' kökü ile eksiklik, noksanlık anlamına gelen Latince 'deficit' (eksiktir, yetmez) kelimesinin birleşmesinden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Genellikle yapısal hasar (structural damage) ile karıştırılır; ancak yapısal hasar dokunun fiziksel bütünlüğünün bozulmasını ifade ederken, işlevsel yetersizlik o dokunun veya sistemin çıktısındaki kalibrasyon veya performans kaybını tanımlar.