Jetonla Ödüllendirme Yöntemi
Token Economy
Tanım
İstendik davranışların simgesel nesnelerle ödüllendirildiği ve bu simgelerin daha sonra birincil pekiştireçlerle takas edilmesine dayanan operant koşullanma temelli davranış değiştirme programıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Kronik şizofreni tanısıyla kapalı psikiyatri servisinde yatan bir hastanın, her sabah odasını toplaması ve kişisel hijyen kurallarına uyması karşılığında hemşireden üzerinde puanlar yazan plastik jetonlar alması sağlanır. Hasta hafta sonunda topladığı bu jetonları kantinden çikolata almak veya fazladan televizyon izleme hakkı elde etmek için kullanır.
Derin Analiz
Jetonla ödüllendirme yöntemi, Bilişsel Davranışçı Terapi ve uygulamalı davranış analizinin (ABA) en güçlü operasyonel araçlarından biridir. Temelini Edward Thorndike'ın Etki Kanunu ve B.F. Skinner'ın edimsel koşullanma (operant conditioning) ilkelerinden alır. Sistem; ikincil (simgesel) pekiştireçlerin anında sunulması ve bu simgelerin bireyin arzularına göre 'yedek pekiştireçlerle' (backup reinforcers) değiştirilmesi mekanizmasına dayanır. Özellikle psikiyatrik kurumlarda, ıslah evlerinde ve özel eğitim sınıflarında kronikleşmiş davranış bozukluklarını modifiye etmek, öz bakım becerilerini artırmak ve sosyal uyumu sağlamak amacıyla ampirik olarak valide edilmiş bir çerçeve sunar. Nörobiyolojik düzeyde, bu süreç mezolimbik dopaminerjik yolağın anlık geri bildirimle tetiklenmesini ve prefrontal kortekste pekiştirme-ödül ilişkisinin kodlanmasını optimize eder.
Etimoloji
İngilizce 'token' (işaret, simge, jeton - Eski İngilizce 'tācen') ve 'economy' (düzen, yönetim - Grekçe 'oikonomia' [ev yönetimi]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Doğrudan pekiştirme (primary reinforcement) ile karıştırılır; temel fark, jetonla ödüllendirme yönteminde aracı simgesel bir değerin (ikincil pekiştireç) bulunması ve gecikmeli takas mekanizması içermesidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Davranış Değiştirme
Davranış Değiştirme
Behavior Modification
Edimsel koşullama, model alma ve biyogeri bildirim gibi ampirik öğrenme teknikleri aracılığıyla insan davranışlarını istenilen yönde şekillendirme ve uyumu artırma süreci.
İncele