Kabus Bozukluğu
Dream Anxiety Disorder
Tanım
Uykunun REM evresinde ortaya çıkan, bireyi uykudan uyandıran, yoğun korku, dehşet veya kaygı uyandıran canlı ve rahatsız edici rüyalarla karakterize parasomnia türüdür.
Örnek Vaka / Uygulama
32 yaşındaki bir danışan, son altı aydır haftada en az üç kez, takip edildiği ve köşeye sıkıştırıldığı rüyalar görerek, kalbi göğüs kafesinde atar halde, ter içinde uyanmaktadır. Uyandıktan sonra yaşadığı dehşet hissi uzun süre devam etmekte ve bu durum ertesi günkü işlevselliğini, dikkatini ve uykuya dalma motivasyonunu ciddi ölçüde düşürmektedir.
Derin Analiz
DSM-5 sınıflandırmasında 'Kabus Bozukluğu' (Nightmare Disorder) olarak yer alan bu durum, yalnızca basit kötü rüyalardan farklıdır; rüya içeriği genellikle bireyin hayatta kalmasına, güvenliğine veya öz saygısına yönelik algılanan tehditler barındırır. Uyanma anında tam bir yönelim bozukluğu yaşanmaz, kişi rüya içeriğini ve detaylarını net bir şekilde hatırlar. Nörobiyolojik düzeyde, bu bozukluk sıklıkla prefrontal korteksteki inhibitör kontrolün zayıflaması ile limbik sistemin (özellikle amigdala) aşırı uyarılması arasındaki dengesizlikten kaynaklanır. Travmatik yaşantılar, stres, bazı farmakolojik ajanlar (özellikle dopaminerjik veya serotonerjik ilaçlar) ve REM uykusunun yapısını bozan faktörler etiyolojide kritik rol oynamaktadır.
Etimoloji
İngilizce 'dream' (rüya) + 'anxiety' (kaygı, endişe) + 'disorder' (bozukluk, düzensizlik) kelimelerinin birleşiminden oluşur; köken olarak Latince 'anxietas' ve Eski İngilizce 'drēam' sözcüklerine dayanır.
Karıştırmayın
Gece Terörü (Sleep Terror / Pavor Nocturnus) ile sıklıkla karıştırılır. Gece terörleri uykunun REM dışı (NREM) evresinde görülür, kişi genellikle rüya hatırlamaz, çığlık atarak uyanır ve olay sonrasında amnezi (unutkanlık) gelişir. Kabus bozukluğunda ise kişi REM uykusundan uyanır ve rüyayı ayrıntılı hatırlar.