Koroner Kalp Hastalığına Eğilimli Davranış
Coronary-prone Behavior
Tanım
Bireylerin koroner kalp hastalığı gelişme riskini artıran spesifik eylemler ve davranış kalıpları bütünü.
Örnek Vaka / Uygulama
Kırklı yaşlarında üst düzey bir yöneticinin, trafikteki en küçük bir gecikmede bile ellerini direksiyona sertçe vurması, kalp atışlarının hızlanması, toplantılarda başkalarının sözünü sürekli kesmesi ve en basit görevlerde bile kronik bir zaman baskısı altında hissetmesi durumu koroner eğilimli davranış modeline örnektir.
Derin Analiz
Kardiyovasküler psikoloji literatüründe bu davranış paterni, esas olarak bireyin çevresel stresörlere gösterdiği aşırı fizyolojik ve psikolojik reaktiviteyle karakterizedir. Mekanistik düzeyde sürekli sempatik sinir sistemi aktivasyonu, kronik HPA aksı (hipotalamus-hipofiz-adrenal aks) uyarımı ve endotel disfonksiyonu ile ilişkilendirilir. Tip A kişilik yapısının davranışsal dışavurumlarını (kronik zaman aciliyeti, rekabetçilik, hostilite) barındırmakla birlikte, güncel klinik yaklaşım özellikle hostilite (düşmanlık) ve bastırılmış öfke bileşenlerinin aterosklerotik süreçleri hızlandırmadaki doğrudan rolüne odaklanır.
Etimoloji
Latince 'corona' [çelenk, taç] kökünden gelen 'coronary' (kalp damarları bağlamında) ve Eski İngilizce 'behabban' [kuşatmak, tutmak] kelimesinden türetilen 'behavior' sözcüklerinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Tip A Kişilik (Type A Personality); Tip A daha geniş bir kişilik yapısını ve özellikler kümesini tanımlarken, koroner eğilimli davranış bu yapının spesifik olarak kardiyovasküler riski tetikleyen eylemsel kalıplarına odaklanır.