Koşullu Pekiştirme
Contingent Reinforcement
Tanım
İstenen bir davranışın gerçekleştirilmesinin, olumlu bir uyarıcının sunulmasına veya olumsuz bir uyarıcının ortadan kaldırılmasına doğrudan bağlanması süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir yöneticinin, çalışanının aylık satış hedeflerini tutturması durumunda prim ödemesi yapacağını önceden taahhüt etmesi ve hedefe ulaşılmasıyla bu primi yatırması, iş yerinde koşullu pekiştirmenin klasik bir uygulamasıdır.
Derin Analiz
Operant koşullandırma ilkelerinin temel taşını oluşturan koşullu pekiştirme, davranış ile uyarıcı arasındaki zamansal ve mekansal bağımlılığı (contingency) ifade eder. Bilişsel ve davranışsal kuramlarda, organizmanın belirli bir yanıtı vermesi ile bu yanıtı izleyen sonuç arasındaki nedensellik bağının netliği, öğrenmenin kalıcılığını ve sönmeye direnci doğrudan belirler. Endüstriyel ve örgütsel psikolojide ise liderlik stillerinin (özellikle işlemsel liderlik bağlamında) performans odaklı ödül-ceza dengesini kurmasında merkezi bir mekanizma olarak işlev görür.
Etimoloji
Latince 'contingere' (dokunmak, bağlı olmak, olası olmak) fiilinden türetilen 'contingent' ile Latince 're-' (tekrar) ve 'fortis' (güçlü) köklerinden evrilen 'reinforcement' kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Edilgen ya da zamansız pekiştirme (non-contingent reinforcement) ile sıklıkla karıştırılır; ayırt edici temel fark, koşullu pekiştirmede ödülün spesifik bir davranışın yapılmasına sıkı sıkıya bağlı olması, zamansız pekiştirmede ise ödülün davranıştan bağımsız olarak belirli zaman aralıklarıyla verilmesidir.