Koşulluluk Sözleşmesi
Contingency Contract
Tanım
İki taraf arasında belirli davranış değişikliklerini ve bu davranışların olumlu ya da olumsuz sonuçlarını yazılı olarak bağlayan karşılıklı mutabakat belgesi.
Örnek Vaka / Uygulama
Ergenlik dönemindeki bir danışanı ile ödev yapma alışkanlığı konusunda zorlanan bir klinik psikolog, ebeveynlerin de katılımıyla bir koşulluluk sözleşmesi hazırlar. Sözleşmeye göre çocuk her gün 1 saat kesintisiz ders çalıştığında hafta sonu 2 saat dijital oyun oynama hakkı (olumlu pekiştireç) kazanır; ancak çalışma saatine uyulmadığında ekran süresinden kısıntıya gidilir (eksi pekiştirme/ceza). Süreç her hafta verilerle takip edilir.
Derin Analiz
Uygulamalı davranış analizi (ABA) ve davranışçı terapiler çerçevesinde geliştirilen koşulluluk sözleşmesi, edimsel koşullama ilkelerine dayanır. Bireyin sergilemesi istenen hedef davranışlar ile bu davranışların gerçekleşmesi veya gerçekleşmemesi durumunda devreye girecek pekiştireçler ya da cezalandırıcılar şeffaf ve net bir biçimde tanımlanır. Amaç, içsel motivasyonun zayıf olduğu durumlarda dışsal motivasyon kaynaklarını yapılandırarak davranışsal sorumluluğu artırmak ve taraflar arasındaki beklentilerde belirsizliği ortadan kaldırmaktır.
Etimoloji
Latince 'contingere' (meydana gelmek, dokunmak, bağlı olmak) fiilinden türeyen 'contingency' (koşulluluk/olasılık) ile Latince 'contractus' (anlaşma, kontrat) sözcüklerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Pekiştirme tarifeleri (süreç odaklıdır, sözleşme ise yapılandırılmış bir anlaşmadır); token ekonomisi (bireysel bir sözleşmeden ziyade, toplu bir simge-ödül sistemidir).