Kültürel Evre Teorisi
Cultural Epoch Theory
Tanım
Tüm insan kültürlerinin, avcılık temelli toplumlardan sanayi sonrası modern dünyaya kadar aynı sıralamayla ve doğrusal evrelerden geçerek geliştiğini öne süren, günümüzde büyük ölçüde çürütülmüş sosyolojik ve antropolojik model.
Örnek Vaka / Uygulama
19. yüzyıl antropologlarının Afrika'daki belirli yerli kabileleri gözlemlerken onları 'Avrupa'nın orta çağdaki haline denk' erken bir evre olarak sınıflandırması ve bu yaklaşımın sömürgeci politikaları 'medenileştirme misyonu' kisvesi altında meşrulaştırması, teorinin tarihsel pratikteki tipik bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Kültürel evre teorisi, 19. yüzyıl sosyal evrimciliğinin temel taşlarından biri olarak ortaya çıkmış; Lewis Henry Morgan ve Edward Burnett Tylor gibi figürler tarafından akademik literatüre kazandırılmıştır. Bu model, insanlığın bilişsel ve sosyal gelişimini unilineer (tek çizgili) bir perspektifle ele alır; her toplumun avcılık-toplayıcılık, çobanlık, tarım ve sanayi şeklinde evrensel ve değişmez duraklardan zorunlu olarak geçeceğini varsayar. 20. yüzyılın başlarında Franz Boas öncülüğündeki Amerikan antropoloji ekolünün 'kültürel görecelik' ve 'tarihsel özelcilik' ilkelerini savunmasıyla bu evrenselci şema ampirik olarak geçersiz kılınmıştır. Günümüz kültürel psikoloji ve antropoloji disiplinlerinde, bu teorinin indirgemeci ve Batı merkezli (etnosentrik) yapısı reddedilmekte; toplumsal değişimlerin çok yönlü, ekolojik ve tarihsel bağlama özgü dinamiklerle şekillendiği kabul edilmektedir.
Etimoloji
İngilizce 'cultural' (kültür, Latince 'cultura' [ekmek, işlemek] kökünden) + 'epoch' (devir/çağ, Grekçe 'epokhē' [durma noktası, zaman kesiti]) + 'theory' (teori, Grekçe 'theōria' [gözlem, inceleme]) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Modernizasyon Teorisi (daha çok ekonomik kalkınma süreçlerine odaklanır) ve Sosyal Darwinizm (biyolojik evrim ilkelerini doğrudan toplumlara uygular; ancak kültürel evre teorisi biyolojiden ziyade aşamalı sosyal organizasyon değişimine odaklanır).