Kültürel Olarak Yüklenmiş Madde
Culturally Loaded İtem
Tanım
Psikolojik testlerde, yanıtlayıcının bilişsel kapasitesinden ziyade test hazırlayıcısının sosyokültürel arka planını yansıttığı için geçerliliği zedeleyen soru tipi.
Örnek Vaka / Uygulama
Stanford-Binet zeka testinin erken versiyonlarında yer alan 'Bir tenis kortunda hangi çizgiler bulunur?' sorusu, kırsal kesimde yaşayan veya tenis kültürü olmayan alt sosyoekonomik düzeydeki çocuklar için kültürel olarak yüklenmiş bir maddedir. Çocuk bu soruyu çözemediğinde sorun düşük zeka değil, tenis kültürüyle hiç karşılaşmamış olmasıdır.
Derin Analiz
Psikometri ve psikolojik değerlendirme süreçlerinde test adaletini doğrudan tehdit eden yapısal bir sapma kaynağıdır. Ölçülmek istenen psikolojik yapının (construct) dışındaki değişkenlerin (örneğin spesifik dini ritüeller, yerel deyimler, sınıfsal referanslar) soru metnine entegre edilmesi, bireyin gerçek potansiyelini maskeler. Bu durum, psikometride 'yapı geçerliliği' (construct validity) ihlaline yol açar; çünkü test maddesi bireyin bilişsel veya duygusal niteliğini değil, hakim kültürün kodlarına aşinalığını ölçer. Klasik test teorisinde ve madde tepki kuramında (IRT) bu tür maddeler, farklı alt gruplar arasında diferansiyel madde işleyişi (differential item functioning - DIF) göstererek sistematik ölçüm hatasına neden olur.
Etimoloji
Latince 'cultura' (toprak işleme, ekin, bakım / zihinsel geliştim) ve 'colere' (yaşamak, tapınmak) köklerinden türetilen 'kültür' kelimesi ile İngilizce 'load' (yüklemek, doldurmak) ve 'item' (madde, test sorusu) terimlerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Kültür-adilli test (culture-fair test) ile karıştırılır; kültür-adilli test bu tür yüklenmeleri en aza indirmeyi amaçlayan ölçme aracıdır. Önyargılı madde (biased item) ile sıklıkla eş anlama gelmekle birlikte, kültürel yüklenmişlik her zaman bilinçli bir önyargı içermez, sıklıkla hazırlayıcının kör noktalarından kaynaklanır.