Merkezi Uyku Apnesi
Central Sleep Apnea
Tanım
Uyku sırasında solunum kaslarına iletilen merkezi sinir sistemi kaynaklı sinirsel uyarımın geçici olarak durması veya azalmasıyla karakterize solunumla ilişkili uyku bozukluğu.
Örnek Vaka / Uygulama
62 yaşında erkek hasta, gece boyunca eşi tarafından fark edilen sık uyanma, şiddetli gündüz uykululuğu ve sabah baş ağrısı şikayetleriyle başvurur. Yapılan polisomnografi (tüm gece uyku testi) sonucunda, üst solunum yolu açıklığı korunduğu halde göğüs ve karın hareketlerinin eş zamanlı olarak en az 10 saniye boyunca durduğu ve kan oksijen saturasyonunun %80'in altına düştüğü saptanmıştır. Hastanın anamnezinde konjestif kalp yetmezliği olduğu, bu tablonun solunum kontrol merkezindeki merkezi kazanç artışına bağlı merkezi uyku apnesini tetiklediği belirlenmiştir.
Derin Analiz
Merkezi uyku apnesi, obstrüktif uyku apnesinin aksine, üst solunum yolunun mekanik bir tıkanmasından ziyade beyin sapındaki solunum merkezlerinin karbondioksit ($CO_2$) ve oksijen ($O_2$) değişikliklerine verdiği yanıt mekanizmasındaki instabiliteden kaynaklanır. Medulla oblongata'daki kemoreseptörlerin geri bildirim döngüsündeki aksamalar, solunum dürtüsünün periyodik olarak azalmasına veya tamamen kaybolmasına yol açar. Bu durum, Cheyne-Stokes solunumu gibi döngüsel solunum paternleriyle kendini gösterebilir. Klinik değerlendirmede DSM-5 ve ICSD-3 (Uluslararası Uyku Bozuklukları Sınıflaması) tanı kriterleri esas alınır; altta yatan kardiyovasküler patolojiler, nörolojik lezyonlar (örneğin Arnold-Chiari malformasyonu) veya opioid kullanımı etiyolojik incelemede titizlikle dışlanmalıdır.
Etimoloji
Latince 'centralis' [merkeze ait, merkezî] + Eski Yunanca 'apnoia' [nefessizlik, soluksuz kalma; a- [olumsuzluk öneki] + pnein [nefes almak]]
Karıştırmayın
Obstrüktif Uyku Apnesi (OSA) ile sıklıkla karıştırılır; OSA'da solunum çabası devam eder ancak üst solunum yolundaki anatomik darlık/tıkanıklık nefes girişini engeller, merkezi uyku apnesinde ise solunum çabasının kendisi (beyinden gelen sinirsel komut) ortadan kalkar.