Model Psikoz
Model Psychosis
Tanım
Araştırma amacıyla LSD gibi psikotomimetik ajanlar kullanılarak kasıtlı olarak tetiklenen sanrı, halüsinasyon ve disoryantasyon gibi psikotik belirtiler durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
1950'li yıllardaki bir laboratuvar deneyinde, sağlıklı bir gönüllüye araştırma protokolü kapsamında kontrollü dozda LSD verilir. Bir süre sonra bireyde görsel halüsinasyonlar, zaman algısında bozulma ve persecutuar (takip edilme) sanrılar gözlemlenir. Araştırmacılar, bu yapay olarak üretilmiş psikotik tablonun şizofreninin prodromal evresindeki belirtilerle ne derece örtüştüğünü ampirik olarak kaydeder.
Derin Analiz
Model psikoz kavramı, özellikle 20. yüzyılın ortalarında psikofarmakoloji ve biyolojik psikiyatri araştırmalarında deneysel bir paradigma olarak doğmuştur. Temel metodolojik dayanağı, endojen psikotik bozuklukların (özellikle şizofreni) nörokimyasal temellerini anlamak için dışarıdan verilen kimyasallarla laboratuvar ortamında geçici bir psikotik durum yaratmaktır. Nörotransmitter sistemleri, özellikle serotonerjik ve dopaminerjik yollar üzerindeki reseptör agonisti etkiler aracılığıyla işlev görür. Çağdaş nörobilimde bu terim, farmakolojik ajanların (psikotomimetikler veya entaktojenler) bilişsel işlevler ve algı üzerindeki geçici çözücü etkilerini modellemek amacıyla hâlâ dolaylı olarak kullanılmaktadır; ancak etik kurullar ve değişen psikiyatrik paradigmalar nedeniyle doğrudan insan deneylerindeki yeri büyük ölçüde evrilmiştir.
Etimoloji
Karıştırmayın
Madde Kaynaklı Psikoz (Substance-Induced Psychosis) ile karıştırılır; aralarındaki temel fark, model psikozun klinik tedavi veya eğlence amaçlı değil, tamamen kontrollü bilimsel araştırma amacıyla kasıtlı olarak tetiklenmesidir.