Planlı Davranış
Planned Behavior
Tanım
Organizmanın doğrudan kontrolü altında bulunan, istemsiz reflekslerden farklı olarak niyet, tutum ve değerlendirme süreçleriyle şekillenen bilinçli eylem.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir bireyin sigarayı bırakma kararı alması, bu kararın sağlık üzerindeki etkilerini tartması, sosyal çevresinin bu konudaki baskılarını değerlendirmesi ve bırakabileceğine dair kendi öz-yeterlik inancını (algılanan kontrol) hesaplayarak rasyonel bir bırakma takvimi oluşturması planlı davranışa örnektir.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve sosyal psikoloji kesişiminde yer alan planlı davranış, Icek Ajzen'in Planlı Davranış Teorisi (Theory of Planned Behavior - TPB) çerçevesinde incelenir. Bu kavram, insan eylemlerinin anlık dürtülerle değil; davranışa yönelik tutum, öznel normlar ve algılanan davranışsal kontrol üçgeninde bilişsel olarak süzgeçten geçirilerek üretildiğini savunur. Nörobiyolojik düzeyde prefrontal korteksin (PFC) yürütücü işlevleri, geleceğe yönelik planlama, dürtü kontrolü ve maliyet-fayda analizi süreçleriyle doğrudan ilişkilidir. Refleksif davranışların aksine, çevresel uyarıcılara karşı otomatik bir tepki değil, niyetin eyleme dönüştüğü rasyonel bir karar mekanizmasını temsil eder.
Etimoloji
Karıştırmayın
Refleksif Davranış ile sıklıkla karıştırılır; refleksif davranışlar irade dışı, hızlı ve otomatiktir, planlı davranış ise bilişsel işlemleme ve niyet gerektirir.
Keşfetmeye Devam Edin
Bilişsel Kontrol
Bilişsel Kontrol
Cognitive Control
Zihinsel işlemleri organize eden, planlayan ve zamanlayan üst düzey bilişsel süreçler bütünü.
İncele