Saf Eylem Analizi
Naive Analysis Of Action
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Yolda yürürken önünüzdeki bir kişinin aniden yere çanta düşürdüğünü ve ardından bağırmaya başladığını gördüğümüzde zihnimiz hemen bir saf eylem analizi başlatır: Bu kişi doğal yapısı itibarıyla sinirli ve dikkatsiz biri mi (içsel yükleme), yoksa yoldaki beklenmedik bir çukur yüzünden mi kriz yaşıyor (dışsal yükleme)? Gözlemci, failin niyetini ve eylemin sonuçlarını bu çerçevede tartarak bir sonuca varır.
Derin Analiz
Fritz Heider tarafından 1958 yılında ortaya atılan saf eylem analizi, sosyal biliş ve atfetme teorisinin temel taşlarından biridir. İnsanların günlük yaşamda çevrelerindeki sosyal dünyayı anlamlandırmak için birer 'sezgisel bilim insanı' gibi hareket ettiğini öne sürer. Bireyler, başkalarının davranışlarını gözlemlerken bu davranışın kaynağını içsel faktörlere (kişinin niyeti, yeteneği, motivasyonu) mi yoksa dışsal faktörlere (durumun baskısı, şans, çevresel zorluklar) mi bağlayacaklarını belirlemek için belirli bir mantıksal süzgeçten geçerler. Bu analiz, özellikle 'muhabir çıkarımı teorisi' (correspondent inference theory) gibi daha gelişmiş atfetme modellerinin gelişimine zemin hazırlamıştır. Süreç, tamamen akademik bir metodolojiden uzaktır; bunun yerine bilişsel kestirmeler ve sezgilerle yürütülür.
Etimoloji
Karıştırmayın
Temel atfetme hatası (fundamental attribution error) ile sıklıkla karıştırılır; saf eylem analizi nötr nedensel çıkarım sürecinin genel tanımıyken, temel atfetme hatası bu süreçteki sistematik bir yanlıklığı (özellikle dışsal etkenleri göz ardı edip içsel atfetmeye aşırı odaklanmayı) ifade eder.