Seçici Bilgi İşleme
Selective İnformation Processing
Tanım
Tutumla ilgili bilgilerin, mevcut inançları doğrulama eğilimiyle ve önyargılı bir biçimde işlenmesi sürecidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Siyasi açıdan muhafazakar veya ilerikeytçi katı görüşlere sahip iki bireyin, aynı ekonomi politikası tartışmasını izlerken sadece kendi görüşlerini destekleyen argümanları hatırlaması ve karşı tarafın sunduğu verileri 'yanlı ve hatalı' olarak algılayıp hafızalarından çabucak silmesi seçici bilgi işlemenin klinik ve sosyal psikolojideki klasik bir örneğidir.
Derin Analiz
Seçici bilgi işleme, insan zihninin bilişsel tutarlılığı koruma ve bilişsel çelişkiyi (cognitive dissonance) minimize etme yönündeki evrimsel eğiliminin bir tezahürüdür. Bireyler, dış dünyadan gelen uyarıcıları tarafsız bir şekilde ele almak yerine, maruz kalma (exposure), dikkat (attention), kodlama (encoding), algı (perception) ve geri getirme (retrieval) aşamalarının bir veya birkaçında sistematik hatalar yaparlar. Özellikle doğrulama yanlılığı (confirmation bias) ile paralellik gösteren bu süreç, kişinin halihazırdaki şemalarına uymayan verileri filtrelemesine, uyumlu olanları ise abartılı bir ağırlıkla işlemesine yol açar. Nörobiyolojik düzeyde, bu mekanizma beynin enerji tasarrufu sağlayan kestirmeleri (heuristics) ve varsayılan mod ağını (default mode network) yoğun olarak kullanmasıyla ilişkilendirilir.
Etimoloji
Latince 'selectus' (seçilmiş, özenle ayrılmış; 'seligere' [seçmek, ayırmak] fiilinden) ve bilgi işleme kuramının bilişsel terminolojisindeki 'informatio' (şekillendirme, açıklama) kavramlarının birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Doğrulama yanlılığı (confirmation bias) ile sıklıkla karıştırılır; ancak doğrulama yanlılığı genel bir eğilimken, seçici bilgi işleme bu eğilimin bilginin algılanmasından bellekten çağrılmasına kadar geçen tüm bilişsel işlem basamaklarındaki mekanik karşılığıdır.
Keşfetmeye Devam Edin
Bilişsel Çelişki
Bilişsel Çelişki
Cognitive Dissonance
Bilişsel sistemdeki iki veya daha fazla inanç, tutum veya davranış arasında tutarsızlık olduğunda ortaya çıkan ve bireyde güçlü bir motivasyonel gerilim yaratan hoş olmayan psikolojik durum.
İncele
Doğrulama Yanlılığı
Doğrulama Yanlılığı
Confirmation Bias
Bireyin önceden var olan inançlarını, hipotezlerini veya beklentilerini destekleyen bilgileri seçici olarak arama, hatırlama ve bu yönüyle doğrulayan kanıtlara aşırı değer atfederken çelişkili verileri görmezden gelme eğilimidir.
İncele