Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Sıcak Çarpması

Heatstroke

Tanım

Vücudun termoregülasyon mekanizmasının aşırı sıcak maruziyeti sonucunda tamamen çökmesiyle ortaya çıkan, acil müdahale edilmediğinde kalıcı beyin hasarına veya ölüme yol açabilen hayati tehlike tablosudur.

Örnek Vaka / Uygulama

Yaz aylarında açık havada ağır fiziksel egzersiz yapan bir sporcunun bir süre sonra terlemesinin durması, cildinin aşırı sıcak, kızarık ve kuru hâle gelmesi, ardından ani bilinç bulanıklığı ve konvülsiyonlar geçirmesi tipik bir sıcak çarpması tablosudur.

Derin Analiz

Sıcak çarpması, hipotalamik sıcaklık regülasyon merkezinin aşırı yüklenmesi ve homeostatik sınırların aşılmasıyla tetiklenir. Normal koşullarda terleme ve vazodilatasyon yoluyla ısıyı uzaklaştıran organizma, bu aşamada terleme yetisini tamamen kaybeder ve çekirdek sıcaklığı hızla 40°C'nin üzerine çıkar. Bu aşırı termal stres, hücresel düzeyde protein denatürasyonuna, endotel disfonksiyonuna, sistemik inflamatuar yanıt sendromuna (SIRS) ve çoklu organ yetmezliğine zemin hazırlar. Nörolojik doku hipertermiye son derece duyarlı olduğundan, serebral ödem ve nöbetler tablonun merkezinde yer alır.

Etimoloji

İngilizce 'heat' (sıcaklık, ısı) ve 'stroke' (vuruş, ani darbe, felç) kelimelerinin birleşiminden oluşur; kökensel olarak vücudun ısı dengesinin ani bir dış darbeyle çökmesini ifade eder.

Karıştırmayın

Genellikle daha hafif bir tablo olan ve terleme mekanizmasının korunduğu 'sıcak bitkinliği' (heat exhaustion) ile karıştırılır; ayırt edici klinik kriter terlemiş/nemli cilt ile merkezi sinir sistemi bulgularının (bilinç kaybı, nöbet) varlığı veya yokluğudur.