Sirküadiyen Ritim Uyku Bozukluğu
Circadian Rhythm Sleep Disorder
Tanım
Bireyin içsel sirküadiyen ritmi ile çevresel ya da mesleki koşulların dayattığı uyku-uyanıklık döngüsü arasındaki uyumsuzluktan kaynaklanan, aşırı uyku hali veya uykusuzlukla karakterize uyku bozukluğu.
Örnek Vaka / Uygulama
Sürekli gece vardiyasında çalışmak zorunda kalan 34 yaşında bir üretim hattı mühendisinin, gündüzleri çevresel gürültü ve biyolojik saatin uyanıklık sinyalleri nedeniyle uyuyamaması, geceleri ise iş yerinde aşırı uyku eğilimi ve mikrouyku atakları yaşaması.
Derin Analiz
Sirküadiyen ritim uyku bozuklukları, supraskiyazmatik çekirdeğin (SCN) dış çevresel ipuçlarıyla (zeitgeber) senkronizasyonunun bozulması neticesinde ortaya çıkar. DSM-5 ve DSM-5-TR sınıflandırmalarında 'sirküadiyen ritim uyku-uyanıklık bozuklukları' olarak güncellenen bu klinik tablo; mesai saatleri, jet-lag veya bireyin Endojen biyolojik saatinin gecikmesi ya da erkenleşmesi gibi etiyolojik faktörlere dayanır. Nörobiyolojik düzeyde melatonin salınım profili ile kortizol salınım eğrilerinin faz kayması yaşaması, homeostatik uyku baskısı ile sirküadiyen dürtü arasındaki dengeyi bozarak bilişsel işlev bozukluklarına, dikkat eksikliğine ve duygudurum dalgalanmalarına zemin hazırlar.
Etimoloji
Latince 'circa' (etrafında, yaklaşık) ve 'diem' (gün) sözcüklerinin birleşiminden oluşan 'circadian' (günlük döngü) ile Eski İngilizce 'slēp' ve Yunanca 'dis-' (bozuk, olumsuz) köklerine dayanır.
Karıştırmayın
Primer insomni ile karıştırılır; temel fark, primer insomni hastalarının uyumak isteyip uyuyamaması iken, sirküadiyen ritim bozukluğunda sorun uykunun yanlış zamanda gerçekleşmeye çalışmasıdır.