Sömürücü Yönelim
Exploitative Orientation
Tanım
Erich Fromm'un varoluşsal psikanalizinde, bireyin isteklerini elde etmek için kurnazlık, aldatma, güç veya şiddet kullandığı, üretkenlikten yoksun ve başkalarının eserlerine/kaynaklarına el koymaya dayalı karakter örüntüsü.
Örnek Vaka / Uygulama
Akademik veya iş hayatında kendi özgün fikrini üretmek yerine, çalışma arkadaşının aylar süren araştırmasını çalıp kendi projesiymiş gibi üst yönetime sunan ve bu süreçte meslektaşını baskı altında tutarak pasifize eden bir yöneticinin sergilediği davranış kalıbı.
Derin Analiz
Erich Fromm'un karakter tipolojisinde sömürücü yönelim, dış dünyanın bir şeyler sağlayan bir kaynak olduğu ve her şeyin kendi dışındakilerden alınması gerektiği inancıyla şekillenir. Bu yapıya sahip bireyler, kendi içsel üretkenlik potansiyellerine güvenmezler; aksine, başkalarının yarattığı değerleri çalmayı (plagiarism), zorla almayı veya manipülasyonla ele geçirmeyi tercih ederler. İlişkilerde sevgi veya karşılıklı paylaşım yerine, karşısındakini sömürülecek bir nesne olarak gören bir dinamik hakimdir. Bilişsel ve duygusal düzeyde sürekli bir güvensizlik ve kıtlık algısı beslenir; bu da bireyin başkalarının başarılarına el koymasını veya onları manipüle ederek kendi çıkarları doğrultusunda kullanmasını meşrulaştıran savunma mekanizmalarını tetikler.
Etimoloji
Latince 'ex-out' (dışarı) + 'plere' (doldurmak) kökünden türetilen 'explere' (sömürmek, faydalanmak) fiili ile yine Latince 'oriens' (doğu, doğan, yönelen) sözcüğünün birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Biriktirici yönelim (hoarding orientation) ile karıştırılabilir; biriktirici yönelim elde edilenleri saklama ve dış dünyaya karşı duvar örme eğilimindeyken, sömürücü yönelim dış kaynaktan aktif ve saldırgan bir şekilde 'alma' ve başkalarının ürettiğine el koyma odaklıdır.