Metilfenidat

Methylphenidate

Tanım

Katekolamin geri alımını bloke ederek dopamin ve norepinefrin sinyalizasyonunu artıran, DEHB ve narkolepsi tedavisinde kullanılan sentetik bir psikostimülandır.

Örnek Vaka / Uygulama

8 yaşındaki bir erkek çocuk, sınıfta uzun süre odaklanamama, yönergeleri takip edememe ve motor huzursuzluk şikayetleriyle kliniğe getirilir. Yapılan kapsamlı nöropsikolojik değerlendirme ve DSM-5 kriterleri doğrultusunda DEHB tanısı konulur. Başlanan düşük doz titre edilmiş metilfenidat tedavisi sonrasında çocuğun prefrontal kortikal işlevlerindeki iyileşmeye bağlı olarak dikkat süresinde artış ve dürtüsel davranışlarında belirgin azalma gözlenir.

Derin Analiz

Metilfenidat, merkezi sinir sistemini uyaran fenetilamin türevi bir bileşiktir. Etki mekanizması temel olarak presifatik nöronlardaki dopamin (DAT) ve norepinefrin (NET) taşıyıcılarına bağlanarak bu nörotransmitterlerin sinaptik aralıktan geri alımını (reuptake) bloke etmesi üzerine kuruludur. Amfetaminlerden farklı olarak, salgılatıcı ajandan ziyade ağırlıklı olarak bir geri alım blokeri olarak işlev görür. Prefrontal korteksteki katekolaminerjik tonusu optimize ederek çalışma belleğini, sürdürülebilir dikkati ve dürtü kontrolünü geliştirir. Klinik pratikte Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) ve narkolepsi tedavisinde birinci basamak farmakoterapi seçenekleri arasında yer alır.

Etimoloji

Kimyasal adlandırma kurallarından türetilmiştir; metil grubunun fenil ve piperidin halkaları içeren asetat yapısıyla birleşmesinden türetilen sentez ürünü bir moleküldür.

Karıştırmayın

Amfetaminler ile sıklıkla karıştırılır; her ikisi de psikostimülan sınıfında yer alsa da, amfetaminler hem geri alım blokajı yapar hem de güçlü bir şekilde katekolamin salınımını tetikler, metilfenidat ise öncelikli olarak bir geri alım inhibitörüdür.

Keşfetmeye Devam Edin

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu

ADHD

Yaş ve gelişim düzeyine uygun olmayan dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik ve dürtüsellikle karakterize, nörogelişimsel bir bozukluktur.

İncele

Dopamin

Dopamine (DA)

Motor davranışların düzenlenmesinde kritik rol oynamasının yanı sıra, motivasyon, ödül mekanizmaları ve sayısız psikiyatrik durumla ilişkili olan bir katekolamin nörotransmiterdir.

İncele

Narkolepsi

Narcolepsy

Uyanıklık halindeyken önlenemez gündüz uyku atakları, ani kas kontrol kaybı (katapleksi) ve REM uykusu regülasyon bozukluğu ile karakterize kronik nörolojik bir durumdur.

İncele