Terminal Uykusuzluk
Early-morning Awakening İnsomnia
Tanım
Bireyin gece boyunca normal bir uyku süresi geçirmesine rağmen, sabahın çok erken saatlerinde uyanması ve tekrar uykuya dalamaması ile karakterize bir sirkadiyen ritim ve uyku bozukluğudur.
Örnek Vaka / Uygulama
62 yaşında erkek hasta, her gece saat 23:00'te yatağa girmekte, gece boyunca sık sık uyanmakla birlikte uykuya tekrar dönebilmektedir. Ancak son üç aydır istisnasız her sabah saat 04:00'te uyanmakta, zihninde dönen ruminatif ve karamsar düşünceler nedeniyle bir daha uyuyamayarak güne yorgun ve bitkin başlamaktadır.
Derin Analiz
Terminal uykusuzluk, genellikle majör depresif bozukluk, persistent depresif bozukluk veya yaşlanma süreçleriyle ilişkilendirilen nörobiyolojik bir işarettir. HPA aksının (hipotalamus-hipofiz-adrenal ekseni) erken saatlerde aşırı aktive olması ve kortizol salınımının normal sirkadiyen eğrisinden erken zirve yapması bu tablonun temel mekanizmalarından biridir. EEG bulgularında yavaş dalga uykusunun (SWS) azaldığı ve REM uykusu latansının kısalarak sabahın erken saatlerinde yoğunlaştığı görülür. DSM-5 kriterlerinde uykusuzluk bozukluğunun (insomnia disorder) alt tiplerinden biri olarak değerlendirilir.
Etimoloji
Latince 'terminus' (sınır, son) kökünden türetilen terminal terimi ile Eski İngilizce 'un-wake' (uyanık olma hali) kelimelerinin birleşiminden oluşan klinik bir tanımlamadır.
Karıştırmayın
Uykuya dalmada güçlük (initial insomnia) ile karıştırılmamalıdır; ilki uyku başlangıcını etkilerken, terminal uykusuzluk uykunun sürdürülebilmesini ve sonlandırılmasını etkiler.